Σύντροφοι! Μίλησαν τόσο πολύ και τόσο καλά για τους σταχανοφικούς εδώ, σ' αυτή τη σύσκεψη, που ουσιαστικά λίγα πράγματα έμειναν σε μένα να πω. Παρ' όλα αυτά όμως, μια και με καλέσανε στο βήμα, θα πρέπει να πω μερικά λόγια.

Το σταχανοφικό κίνημα δεν μπορεί να το θεωρούμε συνηθισμένο κίνημα των εργατών και των εργατριών. Το σταχανοφικό κίνημα είναι ένα τέτοιο κίνημα των εργατών και των εργατριών, που θα μπει στην ιστορία της σοσιαλιστικής μας ανοικοδόμησης ως μια από τις πιο ένδοξες σελίδες της.

Πού βρίσκεται η σημασία του σταχανοφικού κινήματος;

Πρώτ' απ' όλα, στο ότι εκφράζει μια νέα άνοδο της σοσιαλιστικής άμιλλας, ένα νέο, ανώτερο σταθμό της σοσιαλιστικής άμιλλας. Γιατί νέο; Γιατί ανώτερο; Γιατί το σταχανοφικό κίνημα, σαν έκφραση της σοσιαλιστικής άμιλλας, πλεονεκτεί απέναντι στον παλιό σταθμό της σοσιαλιστικής άμιλλας. Στο παρελθόν, πριν από τρία περίπου χρόνια, στην περίοδο του πρώτου σταθμού της σοσιαλιστικής άμιλλας, η σοσιαλιστική άμιλλα δε συνδεόταν υποχρεωτικά με την καινούρια τεχνική. Στην ουσία, τότε δεν είχαμε σχεδόν καθόλου καινούρια τεχνική. Ο σημερινός όμως σταθμός της σοσιαλιστικής άμιλλας, το σταχανοφικό κίνημα, αντίθετα, συνδέεται υποχρεωτικά με την καινούρια τεχνική. Το σταχανοφικό κίνημα θα 'ταν ακατανόητο δίχως την καινούρια, ανώτερη τεχνική. Μπροστά σας βρίσκονται άνθρωποι σαν τους συντρόφους Σταχάνοφ, Μπουσίγκιν, Σμετάνιν, Κριβονός, Πρόνιν, σαν τις Βινογκράντοβες και πολλοί άλλοι καινούριοι άνθρωποι, εργάτες και εργάτριες, που έχουν πέρα για πέρα καταχτήσει την τεχνική της δουλιάς τους, την υπέταξαν και την έχουν οδηγήσει μπροστά. Τέτοιους ανθρώπους δεν είχαμε ή σχεδόν δεν είχαμε πριν από τρία περίπου χρόνια. Αυτοί είναι άνθρωποι καινούριοι, ξεχωριστοί άνθρωποι.

Παρακάτω. Το σταχανοφικό κίνημα είναι ένα τέτοιο κίνημα των εργατών και των εργατριών, που βάζει για σκοπό του να ξεπεράσει τις σημερινές τεχνικές νόρμες, να ξεπεράσει τις προβλεπόμενες σήμερα δυνατότητες απόδοσης, να ξεπεράσει τα παραγωγικά σχέδια και τους ισολογισμούς που υπάρχουν. Να ξεπεράσει αυτές τις νόρμες, γιατί έχουν πια παλιώσει για τις μέρες μας, για τους καινούριους ανθρώπους μας. Το κίνημα αυτό τσακίζει τις παλιές αντιλήψεις για την τεχνική, τσακίζει τις παλιές τεχνικές νόρμας, τις παλιές προβλεπόμενες δυνατότητες απόδοσης, τα παλιά παραγωγικά σχέδια και απαιτεί να δημιουργηθούν νέες, πιο ψηλές τεχνικές νόρμες, πιο ψηλές προβλέψεις για τη δυνατότητα απόδοσης, πιο ψηλά παραγωγικά σχέδια. Εχει αποστολή να προκαλέσει επανάσταση στη βιομηχανία μας. Ακριβώς γι' αυτό, το σταχανοφικό κίνημα είναι στη βάση του βαθιά επαναστατικό.

Εδώ είπαν κιόλας, ότι το σταχανοφικό κίνημα, που εκφράζει τις νέες, ανώτερες τεχνικές νόρμες αποτελεί υπόδειγμα της ψηλής εκείνης παραγωγικότητας της δουλιάς, που μπορεί να τη δώσει μόνο ο σοσιαλισμός, και που δεν μπορεί να τη δώσει ο καπιταλισμός. Αυτό είναι απόλυτα σωστό. Γιατί ό καπιταλισμός τσάκισε και κατανίκησε το φεουδαρχισμό; Επειδή δημιούργησε πιο ψηλές νόρμες παραγωγικότητας της δουλιάς κι έδωσε τη δυνατότητα στην κοινωνία να παίρνει ασύγκριτα περισσότερα προϊόντα, από όσα έπαιρνε στο φεουδαρχικό καθεστώς. Επειδή έκανε την κοινωνία πιο πλούσια. Γιατί μπορεί, πρέπει και υποχρεωτικά θα νικήσει ο σοσιαλισμός το καπιταλιστικό σύστημα οικονομίας; Επειδή μπορεί να δώσει πιο ανώτερα δείγματα δουλιάς, πιο ψηλή παραγωγικότητα της δουλιάς, από το καπιταλιστικό σύστημα οικονομίας. Γιατί μπορεί να δώσει στην κοινωνία περισσότερα προϊόντα και μπορεί να κάνει την κοινωνία πιο πλούσια, από το καπιταλιστικό σύστημα οικονομίας.

Μερικοί νομίζουν, ότι μπορεί να στεριώσει ο σοσιαλισμός με μια κάποια ολική εξίσωση των ανθρώπων πάνω στη βάση μιας μίζερης ζωής. Αυτό δεν είναι σωστό. Είναι μικροαστική αντίληψη του σοσιαλισμού. Στην πραγματικότητα ο σοσιαλισμός μπορεί να νικήσει μόνο πάνω στη βάση της ψηλής παραγωγικότητας της δουλιάς, ανώτερης από τον καπιταλισμό, πάνω στη βάση της αφθονίας σε προϊόντα και σε κάθε είδους αντικείμενα κατανάλωσης, πάνω στη βάση της εύπορης και πολιτισμένης ζωής όλων των μελών της κοινωνίας. Για να μπορέσει όμως ο σοσιαλισμός να καταχτήσει αυτόν το σκοπό του και να κάνει τη σοβιετική μας κοινωνία την πιο εύπορη κοινωνία, πρέπει να 'χει η χώρα μας τέτοια παραγωγικότητα της δουλιάς, που να ξεπερνά την παραγωγικότητα της δουλιάς; των προχωρημένων καπιταλιστικών χωρών. Χωρίς αυτό δεν μπορούμε ούτε και να σκεφτόμαστε για αφθονία σε προϊόντα και σε κάθε είδους αντικείμενα κατανάλωσης. Η σημασία του σταχανοφικού κινήματος βρίσκεται στο ότι είναι ένα τέτοιο κίνημα, που σπάει τις παλιές τεχνικές νόρμες σαν ανεπαρκείς, ξεπερνά σε μια ολόκληρη σειρά από περιπτώσεις την παραγωγικότητα της δουλιάς των προχωρημένων καπιταλιστικών χωρών και κάνει έτσι πραχτικά δυνατό το παραπέρα δυνάμωμα του σοσιαλισμού στη χώρα μας, κάνει δυνατή τη μετατροπή της χώρας μας στην πιο εύπορη χώρα.

Μ' αυτό όμως δεν εξαντλείται η σημασία του σταχανοφικού κινήματος. Η σημασία του βρίσκεται ακόμα και στο ότι προετοιμάζει τις συνθήκες για το πέρασμα από το σοσιαλισμό στον κομμουνισμό.

Η αρχή του σοσιαλισμού είναι ότι στη σοσιαλιστική κοινωνία ο καθένας δουλεύει σύμφωνα με τις ικανότητές του και παίρνει αντικείμενα κατανάλωσης, όχι ανάλογα με τις ανάγκες του, αλλά ανάλογα με τη δουλιά που πρόσφερε στην κοινωνία. Αυτό σημαίνει, ότι το εκπολιτιστικό και τεχνικό επίπεδο της εργατικής τάξης δεν είναι ακόμα ψηλό, ότι η αντίθεση ανάμεσα στην πνευματική και στη σωματική εργασία εξακολουθεί να υπάρχει, ότι η παραγωγικότητα της δουλιάς δεν είναι ακόμα τόσο ψηλή, που να εξασφαλίζει την αφθονία σε προϊόντα κατανάλωσης, πράγμα που αναγκάζει την κοινωνία να διανέμει τα προϊόντα κατανάλωσης, όχι σύμφωνα με τις ανάγκες των μελών της κοινωνίας, αλλά ανάλογα με τη δουλιά που πρόσφεραν στην κοινωνία.

Ο κομμουνισμός αποτελεί μια ανώτερη βαθμίδα εξέλιξης. Η αρχή του κομμουνισμού είναι ότι στην κομμουνιστική κοινωνία ο καθένας δουλεύει σύμφωνα με τις ικανότητές του και παίρνει αντικείμενα κατανάλωσης, όχι ανάλογα με τη δουλιά που πρόσφερε, αλλά σύμφωνα με τις ανάγκες που έχει σαν εκπολιτιστικά αναπτυγμένος άνθρωπος. Αυτό σημαίνει, ότι το εκπολιτιστικό και τεχνικό επίπεδο της εργατικής τάξης έγινε αρκετά ψηλό για να μπορεί να υποσκάψει τις βάσεις της αντίθεσης ανάμεσα στην πνευματική και τη σωματική δουλιά, ότι η αντίθεση ανάμεσα στην πνευματική και στη σωματική δουλιά έχει πια εκλείψει και η παραγωγικότητα της δουλιάς ανέβηκε σε τέτοια ψηλή βαθμίδα, που μπορεί να εξασφαλίσει απόλυτη αφθονία σε προϊόντα κατανάλωσης, πράγμα που δίνει στην κοινωνία τη δυνατότητα να διανέμει αυτά τα αντικείμενα, σύμφωνα με τις ανάγκες των μελών της.

Μερικοί νομίζουν, ότι η εξάλειψη της αντίθεσης ανάμεσα στην πνευματική και στη σωματική δουλιά μπορεί να επιτευχθεί με μια κάποια εκπολιτιστική και τεχνική εξίσωση των εργατών της πνευματικής και της φυσικής δουλιάς, πάνω στη βάση του κατεβάσματος του εκπολιτιστικού και τεχνικού επιπέδου των μηχανικών και των τεχνικών, των διανοητικά εργαζόμενων, ως το επίπεδο των εργατών με μέση ειδίκευση. Αυτό δεν είναι καθόλου σωστό. Μονάχα οι φλύαροι μικροαστοί μπορούν να σκέφτονται έτσι για τον κομμουνισμό. Στην πραγματικότητα η εξάλειψη της αντίθεσης ανάμεσα στην πνευματική και στη σωματική εργασία μπορεί να επιτευχθεί μόνο πάνω στη βάση της ανόδου του εκπολιτιστικού και τεχνικού επιπέδου της εργατικής τάξης, ως το επίπεδο των μηχανικών και των τεχνικών. Θα ήταν αστείο να νομίζει κανείς, ότι μια τέτοια άνοδος είναι απραγματοποίητη. Είναι πέρα για πέρα πραγματοποιήσιμη μέσα στις συνθήκες του σοβιετικού καθεστώτος, όπου οι παραγωγικές δυνάμεις της χώρας είναι απελευθερωμένες από τα δεσμά του καπιταλισμού, όπου η δουλιά είναι απελευθερωμένη από το ζυγό της εκμετάλλευσης, όπου στην εξουσία βρίσκεται η εργατική τάξη και όπου η νέα γενιά της εργατικής τάξης έχει όλες τις δυνατότητες να εξασφαλιστεί με αρκετή τεχνική μόρφωση. Δεν υπάρχει κανείς λόγος για να αμφιβάλλει κανείς ότι μονάχα μια τέτοια εκπολιτιστική και τεχνική άνοδος της εργατικής τάξης μπορεί να υποσκάψει τις βάσεις της αντίθεσης ανάμεσα στην πνευματική και στη σωματική δουλιά, ότι μονάχα αυτή μπορεί να εξασφαλίσει εκείνην την ψηλή παραγωγικότατα της δουλιάς και κείνη την αφθονία σε προϊόντα κατανάλωσης, που είναι απαραίτητα για να αρχίσει το πέρασμα από το σοσιαλισμό στον κομμουνισμό.

Το σταχανοφικό κίνημα είναι αξιοσημείωτο από αυτήν την άποψη, γιατί περιέχει τα πρώτα σπέρματα, είναι αλήθεια ακόμα αδύνατα, μολαταύτα όμως σπέρματα αυτής ακριβώς της εκπολιτιστικής και τεχνικής ανόδου της εργατικής τάξης της χώρας μας.

Πραγματικά για κοιτάχτε καλύτερα τους συντρόφους σταχανοφικούς. Τι άνθρωποι είναι αυτοί; Είναι κυρίως νέοι ή μέσης ηλικίας εργάτες και εργάτριες, άνθρωποι πολιτισμένοι, τεχνικά σφυρηλατημένοι, που δίνουν το παράδειγμα της ακρίβειας και της επιμέλειας στη δουλιά, που ξέρουν να εκτιμούν τον παράγοντα χρόνο στη δουλιά και που έμαθαν να μετρούν το χρόνο όχι μονάχα με τα λεπτά, μα και με τα δευτερόλεπτα. Οι περισσότεροί τους πέρασαν το λεγόμενο ελάχιστο όριο τεχνικών γνώσεων και εξακολουθούν να συμπληρώνουν την τεχνική τους μόρφωση. Είναι απαλλαγμένοι από το συντηρητισμό και τη ρουτίνα ορισμένων διπλωματούχων μηχανικών, τεχνικών και διευθυντών επιχειρήσεων, βαδίζουν θαρραλέα μπροστά, τσακίζοντας τις παλιωμένες τεχνικές νόρμες και δημιουργώντας νέες, πιο ψηλές νόρμες, κάνουν τροποποιήσεις στις προβλεπόμενες δυνατότητες απόδοσης στα συνταγμένα από τους διευθυντές της βιομηχανίας μας οικονομικά σχέδια, συμπληρώνουν και διορθώνουν τους μηχανικούς και τους τεχνικούς, συχνά τους διδάσκουν και τους σπρώχνουν προς τα μπρος, γιατί είναι άνθρωποι που έχουν αφομοιώσει ολότελα την τεχνική της δουλιάς τους και που ξέρουν να αντλούν από την τεχνική το ανώτατο που μπορεί να αντλήσει κανείς απ' αυτήν. Οι σταχανοφικοί σήμερα είναι ακόμα λίγοι, ποιος όμως μπορεί να αμφιβάλλει ότι αύριο δε θα είναι δέκα φορές περισσότεροι; Δεν είναι μήπως ξεκάθαρο ότι οι σταχανοφικοί είναι νεοτεριστές στη βιομηχανία μας, ότι το σταχανοφικό κίνημα αντιπροσωπεύει το μέλλον της βιομηχανίας μας, ότι περιέχει το σπέρμα της μελλοντικής εκπολιτιστικής και τεχνικής ανόδου της εργατικής τάξης, ότι μας ανοίγει το δρόμο που αυτός μονάχα μπορεί να μας επιτρέψει να πραγματοποιήσουμε τους ανώτερους εκείνους δείχτες της παραγωγικότητας της δουλιάς, που είναι απαραίτητοι για το πέρασμα από το σοσιαλισμό στον κομμουνισμό και για την εξάλειψη της αντίθεσης ανάμεσα στην πνευματική και τη σωματική εργασία.

Αύτη είναι σύντροφοι, η σημασία του σταχανοφικού κινήματος στο έργο της σοσιαλιστικής μας ανοικοδόμησης.

Τη φαντάζονταν αυτή τη μεγάλη σημασία του σταχανοφικού κινήματος ο Σταχάνοφ και ο Μπουσίγκιν, όταν άρχιζαν να τσακίζουν τις παλιές τεχνικές νόρμες; Φυσικά, όχι. Είχαν τις δικές τους έγνοιες: επιδίωκαν να βγάλουν την επιχείρηση από τα ελλείμματα της παραγωγής και να υπερεκπληρώσουν το οικονομικό σχέδιο. Επιδιώκοντας όμως αυτόν το σκοπό, υποχρεώθηκαν να τσακίσουν τις παλιές τεχνικές νόρμες και να αναπτύξουν ψηλή παραγωγικότητα της δουλιάς, που ξεπέρασε τις προχωρημένες καπιταλιστικές χώρες. Θα ήταν όμως αστείο να νομίζει κανείς ότι το περιστατικό αυτό μπορεί να μειώσει κάπως τη μεγάλη ιστορική σημασία του κινήματος των σταχανοφικών.

Το ίδιο μπορούμε να πούμε για τους εργάτες, που για πρώτη φορά είχαν οργανώσει το 1905 Σοβιέτ των εργατών αντιπροσώπων. Οι εργάτες αυτοί φυσικά δε φαντάζονταν ότι τα Σοβιέτ των εργατών αντιπροσώπων θα χρησίμευαν ως βάση του σοσιαλιστικού καθεστώτος. Οταν δημιουργούσαν τα Σοβιέτ των εργατών αντιπροσώπων υπεράσπιζαν μονάχα τον εαυτό τους από τον τσαρισμό, από την αστική τάξη. Το περιστατικό όμως αυτό δεν αντιφάσκει καθόλου στο αναμφισβήτητο γεγονός ότι το κίνημα για τα Σοβιέτ των εργατών αντιπροσώπων, που τα άρχισαν το 1905 οι εργάτες του Λένινγκραντ και της Μόσχας, οδήγησε σε τελευταία ανάλυση στη συντριβή του καπιταλισμού και στη νίκη του σοσιαλισμού στο ένα έκτο του Κόσμου.

…Το δεύτερο ζήτημα αφορά τα καθήκοντα της πάλης ενάντια στη γραφειοκρατία, τα καθήκοντα της οργάνωσης της μαζικής κριτικής των ελλείψεων μας, τα καθήκοντα της οργάνωσης του μαζικού ελέγχου απ’ τα κάτω. Ένας απ’ τους πιο σκληρούς εχθρούς της πορείας μας προς τα μπρος είναι η γραφειοκρατία. Ο εχθρός αυτός ζει σ΄ όλες τις οργανώσεις μας, και στις κομματικές, και στις κομσομολικές, και στις συνδικαλιστικές, και στις οικονομικές. Όταν μιλάνε για γραφειοκράτες, δείχνουν συνήθως με το δάχτυλο τους παλιούς εξωκομματικούς υπαλλήλους, που, στις γελοιογραφίες, τους παριστάνουν συνήθως με γυαλιά (γέλια). Αυτό δεν είναι πέρα για πέρα σωστό σύντροφοι. Αν το ζήτημα ήταν μόνο για τους παλιούς γραφειοκράτες, η πάλη ενάντια στη γραφειοκρατία θάταν η πιο εύκολη δουλειά. Το κακό είναι ότι εδώ δεν πρόκειται για τους παλιούς γραφειοκράτες. Εδώ, σύντροφοι, πρόκειται για τους νέους γραφειοκράτες που συμπαθούν τη Σοβιετική εξουσία, πρόκειται τέλος για τους κομμουνιστές γραφειοκράτες. Ο κομμουνιστής γραφειοκράτης είναι ο πιο επικίνδυνος τύπος γραφειοκράτη. Γιατί; Γιατί καμουφλάρει τη γραφειοκρατία του με τον τίτλο του κομματικού μέλους. Και τέτοιους κομμουνιστές γραφειοκράτες, δυστυχώς, δεν έχουμε λίγους.

Πάρτε τις κομματικές οργανώσεις. Θα διαβάσατε φαντάζομαι, για την υπόθεση Σμόλενσκ, για την υπόθεση Αρτιόμοφσκ κτλ. Τι λέτε, τυχαία είναι αυτά; Πώς εξηγούνται αυτές οι επαίσχυντες περιπτώσεις αποσύνθεσης και ηθικής κατάπτωσης σε μερικούς κρίκους των κομματικών μας οργανώσεων; Εξηγούνται με το γεγονός ότι εκεί έφτασαν το μονοπώλιο του κόμματος ως τον παραλογισμό, έπνιξαν τη φωνή της βάσης, εκμηδένισαν την εσωκομματική δημοκρατία και εγκαθίδρυσαν τη γραφειοκρατία. Πώς να παλέψουμε ενάντια σ’ αυτό το κακό; Νομίζω πως ενάντια σ’ αυτό το κακό δεν υπάρχουν και δεν μπορούν να υπάρχουν άλλα μέσα, πέρα από την οργάνωση του ελέγχου απ’ τα κάτω από μέρους των κομματικών μαζών και την καλλιέργεια της εσωκομματικής δημοκρατίας. Τι αντίρρηση μπορεί να φέρει κανείς στο να ξεσηκώσουμε την οργή των κομματικών μαζών ενάντια σ’ αυτά τα σάπια στοιχεία και να τους δώσουμε τη δυνατότητα να κυνηγήσουν αυτά τα στοιχεία με το κοντόξυλο; Νομίζω πως σ’ αυτό δεν μπορεί να υπάρχει καμιά αντίρρηση.

Ή, ας πάρουμε λ.χ. την Κομσομόλ. Δε θα αρνηθείτε βέβαια ότι υπάρχουν εδώ κι εκεί, στην Κομσομόλ, ολότελα σάπια στοιχεία, που η ανελέητη πάλη ενάντια τους είναι απόλυτα αναγκαία. Αλλά ας αφήσουμε στην άκρη τα σάπια στοιχεία. Ας πάρουμε το τελευταία γεγονός της χωρίς αρχές, πάλης ομάδων μέσα στην Κομσομόλ, γύρω από πρόσωπα, που δηλητηριάζει την ατμόσφαιρα της Κομσομόλ. Πως εξηγείται το γεγονός ότι στην Κομσομόλ υπάρχουν όσοι θες «κοσαρεφικοί» και «σομπολεφικοί», ενώ τους μαρξιστές πρέπει να τους γυρεύεις με το κερί; (Χειροκροτήματα). Τι άλλο δείχνει αυτό το γεγονός, αν όχι ότι σε μερικούς κρίκους των κορυφών της Κομσομόλ συντελείται ένα προτσές γραφειοκρατικής αποστείρωσης;

Και τα συνδικάτα; Ποιος θ’ αρνηθεί ότι στα συνδικάτα έχουμε όση θέλεις γραφειοκρατία; Έχουμε τις παραγωγικές συσκέψεις στις επιχειρήσεις. Έχουμε τις προσωρινές επιτροπές ελέγχου στα συνδικάτα. Καθήκον αυτών των οργανώσεων είναι να ξυπνούν τις μάζες, να αποκαλύπτουν τις ελλείψεις μας και να δείχνουν τους δρόμους για την καλυτέρευση της οικοδόμησης μας. Γιατί οι οργανώσεις αυτές δεν αναπτύσσονται; Γιατί δεν σφύζει μέσα τους η ζωή; Μήπως δεν είναι φανερό ότι η γραφειοκρατία στα συνδικάτα, μαζί με τη γραφειοκρατία στις κομματικές οργανώσεις, δεν αφήνουν τις σπουδαιότατες αυτές οργανώσεις της εργατικής τάξης να αναπτυχθούν;

Τέλος, οι οικονομικές μας οργανώσεις. Ποιος μπορεί να αρνηθεί ότι τα οικονομικά μας όργανα πάσχουν από γραφειοκρατία; Πάρτε έστω μόνο την υπόθεση Σάχτι. Μήπως η υπόθεση Σάχτι δε δείχνει ότι τα οικονομικά μας όργανα δεν προχωρούν αλλά έρπουν, σέρνονται;

Πως θα βάλουμε τέρμα στη γραφειοκρατία σ’ όλες αυτές τις οργανώσεις; Για να γίνει αυτό υπάρχει ένας και μοναδικός δρόμος: να οργανωθεί ο έλεγχος απ’ τα κάτω, να οργανωθεί η κριτική των μαζών, των εκατομμυρίων της εργατικής τάξης ενάντια στη γραφειοκρατία των ιδρυμάτων μας, ενάντια στις ελλείψεις τους, ενάντια στα λάθη τους. Ξέρω πως, ξεσηκώνοντας την οργή εργαζομένων μαζών ενάντια στις γραφειοκρατικές διαστρεβλώσεις των οργανώσεων μας, καμιά φορά αναγκαζόμαστε να θίξουμε και μερικούς συντρόφους μας που στο παρελθόν πρόσφεραν υπηρεσίες, μα που σήμερα πάσχουν από την αρρώστια της γραφειοκρατίας. Μα, μπορεί αυτό ποτέ να σταματήσει τη δουλεία μας για την οργάνωση του ελέγχου προς τα κάτω; Νομίζω πως δεν μπορεί και δεν πρέπει. Για τις παλιές υπηρεσίες πρέπει να υποκλινόμαστε βαθιά μπροστά τους, μα για τα τωρινά λάθη και τη γραφειοκρατία θα έπρεπε να τους δώσουμε μια στο σβέρκο. (Γέλια, χειροκροτήματα). Μπορεί να γίνει και αλλιώς; Γιατί να μην το κάνουμε αυτό, αν το απαιτεί το συμφέρον της υπόθεσης;

Μιλάνε για κριτική απ’ τα πάνω, για κριτική από μέρους της εργατοαγροτικής επιθεώρησης, από μέρους της Κ.Ε. του κόμματος ,ας κ.λ.π. Όλα αυτά είναι βέβαια καλά. Όμως απέχουν πολύ απ’ το να είναι αρκετά. Κάτι περισσότερο, αυτό δεν είναι καθόλου το κύριο σήμερα. Το κύριο σήμερα είναι να ξεσηκώσουμε ένα πλατύτατο κύμα κριτικής απ’ τα κάτω ενάντια στη γραφειοκρατία γενικά, ενάντια στις ελλείψεις της δουλειάς μας, ιδιαίτερα. Μόνο οργανώνοντας αυτή τη διπλή πίεση, κι απ’ τα πάνω κι απ’ τα κάτω, μόνο μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους στην κριτική απ’ τα κάτω, μπορούμε να ελπίζουμε ότι η πάλη μας θα πετύχει και η γραφειοκρατία θα ξεριζωθεί.

Θάταν λάθος να νομίζουμε ότι την πείρα της οικοδόμησης την έχουν μόνο οι καθοδηγητές. Αυτό δεν είναι σωστό, σύντροφοι. Οι μάζες των εκατομμυρίων εργατών, που οικοδομούν τη βιομηχανία μας, συσσωρεύουν μέρα με τη μέρα μια τεράστια οικοδομική πείρα, που δεν είναι καθόλου λιγότερο πολύτιμη για μας από την πείρα των καθοδηγητών. Η μαζική κριτική απ’ τα κάτω, ο έλεγχος απ’ τα κάτω μας χρειάζεται, κοντά στ’ άλλα, για να μην πηγαίνει χαμένη η πείρα αυτή της μάζας των εκατομμυρίων, για να παίρνεται υπόψη και να μετουσιώνεται σε πράξη.

Από δώ βγαίνει το άμεσο καθήκον του κόμματος, ανελέητη πάλη ενάντια στη γραφειοκρατία, οργάνωση της μαζικής κριτικής στις πρακτικές αποφάσεις για την εξάλειψη των ελλείψεων μας. Δε μπορούμε να πούμε ότι η Κομσομόλ, και ιδιαίτερα η «Κομσομόλσκαγια Πράβντα», δεν έπαιρναν υπόψη τους τη σπουδαιότητα αυτού του καθήκοντος. Η αδυναμία εδώ είναι ότι συχνά, δεν εκπληρώνουμε αυτό το καθήκον ολοκληρωτικά. Και για να το εκπληρώσουμε ολοκληρωτικά δεν πρέπει να παίρνουμε υπόψη μας μόνο την κριτική, μα και τα αποτελέσματα της κριτικής, καθώς και τις βελτιώσεις που εφαρμόζονται στη ζωή σαν αποτέλεσμα της κριτικής.

Πιο πάνω μίλησα για τη δικτατορία του προλεταριάτου από την άποψη του ιστορικού της αναπόφευκτου, από την
άποψη του ταξικού της περιεχομένου, από την άποψη της κρατικής της φύσης, και τέλος, από την άποψη των
καθηκόντων της καταστροφής και δημιουργίας, που εκπληρώνονται στη διάρκεια μιας ολόκληρης ιστορικής περιόδου,
που ονομάζεται μεταβατική περίοδος από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό.
Τώρα χρειάζεται να μιλήσουμε για τη δικτατορία του προλεταριάτου από την άποψη της συγκρότησής της, από την
άποψη του «μηχανισμού» της, από την άποψη του ρόλου και της σημασίας των «λουριών μεταβίβασης», των
«μοχλών», και της «κατευθύνουσας δύναμης», που στο σύνολο τους αποτελούν «το σύστημα της δικτατορίας του
προλεταριάτου» (Λένιν) και που μ' αυτά πραγματοποιείται η καθημερινή εργασία της δικτατορίας του προλεταριάτου.
Ποια είναι αυτά τα «λουριά μεταβίβασης», ή «οι «μοχλοί» στο σύστημα της δικτατορίας του προλεταριάτου; Ποια
είναι αυτή «η κατευθύνουσα δύναμη»; Σε τι χρειάζονται;
Οι μοχλοί ή τα λουριά μεταβίβασης είναι οι ίδιες οι μαζικές οργανώσεις του προλεταριάτου, που χωρίς αυτές είναι
αδύνατο να ασκηθεί η δικτατορία.
Η κατευθύνουσα δύναμη είναι το πρωτοπόρο τμήμα του προλεταριάτου, είναι η εμπροσθοφυλακή του, που αποτελεί
τη βασική καθοδηγητική δύναμη της δικτατορίας του προλεταριάτου.
Τα λουριά αυτά μεταβίβασης, οι μοχλοί και η κατευθύνουσα δύναμη είναι απαραίτητα για το προλεταριάτο, γιατί
χωρίς αυτά θα βρισκόταν στον αγώνα του για τη νίκη στη θέση ενός άοπλου στρατού αντιμέτωπου με το οργανωμένο
και εξοπλισμένο κεφάλαιο. Οι οργανώσεις αυτές είναι απαραίτητες στο προλεταριάτο, γιατί χωρίς αυτές θα πάθαινε
αναπόφευκτη ήττα στον αγώνα του για την ανατροπή της αστικές τάξης, στον αγώνα του για τη στερέωση της εξουσίας
του, στον αγώνα του για την ανοικοδόμηση του σοσιαλισμού. Η συστηματική βοήθεια αυτών των οργανώσεων και η
κατευθύνουσα δύναμη της πρωτοπορίας είναι απαραίτητες, γιατί χωρίς αυτούς τους όρους είναι αδύνατη μια κάπως
μακρόχρονη και στερεή δικτατορία του προλεταριάτου.
Ποιες είναι αυτές οι οργανώσεις;
Είναι, πρώτο, τα επαγγελματικά συνδικάτα των εργατών με τις διακλαδώσεις τους στο κέντρο και τοπικά με τη μορφή
μιας ολόκληρης σειράς από παραγωγικές, πολιτιστικές, διαπαιδαγωγητικές και άλλες οργανώσεις. Οι οργανώσεις
αυτές συνενώνουν τους εργάτες όλων των επαγγελμάτων. Οι οργανώσεις αυτές δεν είναι κομματικές. Τα
επαγγελματικά συνδικάτα μπορούν να ονομαστούν καθολική οργάνωση της εργατική τάξης που είναι η κυρίαρχη τάξη
στη χώρα μας. Είναι το σχολειό του κομμουνισμού. Αναδείχνουν από τις γραμμές τους τους καλύτερους ανθρώπους
για την καθοδηγητική δουλιά σ' όλους τους τομείς της διακυβέρνησης της χώρας. Πραγματοποιούν τη σύνδεση
ανάμεσα στα πρωτοπόρα και στα καθυστερημένα στοιχεία της εργατικές τάξης. Συνενώνουν τις εργατικές μάζες με την
πρωτοπορία της εργατικής τάξης.
Είναι, δεύτερο, τα Σοβιέτ με τις πολυάριθμες διακλαδώσεις τους στο κέντρο και τοπικά, με τη μορφή των διοικητικών,
οικονομικών, στρατιωτικών, πολιτιστικών και άλλων κρατικών οργανώσεων, συν τις απειράριθμες αυτοδημιούργητες
μαζικές ενώσεις των εργαζομένων, που περιβάλλουν αυτές τις οργανώσεις και τις συνδέουν με τον πληθυσμό. Τα
Σοβιέτ είναι μαζική οργάνωση όλων των εργαζομένων της πόλης και του χωριού. Δεν είναι οργάνωση κομματική. Τα
Σοβιέτ είναι η άμεση έκφραση της δικτατορίας του προλεταριάτου. Μέσω των Σοβιέτ εφαρμόζονται όλα τα μέτρα για
το δυνάμωμα της δικτατορίας και την ανοικοδόμηση του σοσιαλισμού. Μέσω των Σοβιέτ πραγματοποιείται η
καθοδήγηση της αγροτιάς από το προλεταριάτο στον κρατικό τομέα. Τα Σοβιέτ συνενώνουν τα εκατομμύρια των
εργαζομένων μαζών με την πρωτοπορία του προλεταριάτου.
Είναι τρίτο, οι συνεταιρισμοί όλων των ειδών με όλες τις διακλαδώσεις τους. Ο συνεταιρισμός είναι μαζική οργάνωση
των εργαζομένων, οργάνωση ακομματική, που τους συνενώνει πρώτα-πρώτα σαν καταναλωτές και με το πέρασμα του
χρόνου και σαν παραγωγούς, (αγροτικοί παραγωγικοί συνεταιρισμοί). Ο συνεταιρισμός αποχτά ιδιαίτερη σημασία
ύστερα από τη στερέωση της δικτατορίας του προλεταριάτου, στην περίοδο της πλατιάς ανοικοδόμησης. Διευκολύνει
τη σύνδεση της πρωτοπορίας του προλεταριάτου με τις μάζες της αγροτιάς και δημιουργεί τη δυνατότητα να
τραβηχτούν οι μάζες αυτές στο δρόμο της σοσιαλιστικής ανοικοδόμησης.
Είναι τέταρτο, η Ομοσπονδία της νεολαίας. Η Ομοσπονδία της νεολαίας είναι μαζική οργάνωση της εργατικής και της
αγροτικής νεολαίας, οργάνωση ακομματική, που πρόσκειται όμως στο κόμμα. Για καθήκον της έχει να βοηθά το κόμμα
στο έργο της διαπαιδαγώγησης της νέας γενιάς με το πνεύμα του σοσιαλισμού. Εξασφαλίζει εφεδρείες νέων για όλες
τις υπόλοιπες μαζικές οργανώσεις του προλεταριάτου σ' όλους τους τομείς της διακυβέρνησης της χώρας. Η
Ομοσπονδία της νεολαίας απόχτησε ιδιαίτερη σημασία ύστερα από τη στερέωση της δικτατορίας του προλεταριάτου,
στην περίοδο της πλατιάς πολιτιστικής και διαπαιδαγωγητικής δουλιάς του προλεταριάτου.
Είναι τέλος, το κόμμα του προλεταριάτου, η πρωτοπορία του. Η δύναμή του συνίσταται στο ότι απορροφάει στις
γραμμές του όλους τους καλύτερους ανθρώπους του προλεταριάτου απ' όλες τις μαζικές του οργανώσεις. Η αποστολή
του είναι να συντονίζει τη δουλιά όλων χωρίς εξαίρεση των μαζικών οργανώσεων του προλεταριάτου και να
κατευθύνει τη δράση τους προς ένα ενιαίο σκοπό, το σκοπό της απελευθέρωσης του προλεταριάτου. Και είναι
απόλυτα αναγκαίο να τις συντονίζει και να τις κατευθύνει προς ένα ενιαίο σκοπό, γιατί χωρίς αυτό είναι αδύνατη η
ενότητα πάλης του προλεταριάτου, γιατί χωρίς αυτό είναι αδύνατο να καθοδηγηθούν οι προλεταριακές μάζες στον
αγώνα τους για την εξουσία, στον αγώνα τους για την ανοικοδόμηση του σοσιαλισμού. Μονάχα όμως η πρωτοπορία
του προλεταριάτου, το κόμμα του, είναι ικανό να συντονίζει και να κατευθύνει τη δουλιά των μαζικών οργανώσεων
του προλεταριάτου. Μονάχα το κόμμα του προλεταριάτου, μονάχα το κόμμα των κομμουνιστών είναι ικανό να
εκπληρώσει αυτό το ρόλο του βασικού καθοδηγητή μέσα στο σύστημα της δικτατορίας του προλεταριάτου. Γιατί;
«Πρώτο, γιατί το κόμμα είναι το σημείο συγκέντρωσης των καλύτερων στοιχείων της εργατικής τάξης, που συνδέονται
άμεσα με τις εξωκομματικές οργανώσεις του προλεταριάτου και πολύ συχνά τις καθοδηγούν. Δεύτερο, γιατί το κόμμα,
σα σημείο συγκέντρωσης των καλύτερων ανθρώπων της εργατικής τάξης, είναι το καλύτερο σχολειό για τη
διαμόρφωση ηγετών της εργατικής τάξης, ικανών να καθοδηγούν κάθε μορφή οργάνωσης της τάξης τους. Τρίτο, γιατί
το κόμμα, σαν το καλύτερο σχολειό ηγετών της εργατικής τάξης, είναι χάρη στην πείρα και το κύρος του η μοναδική
οργάνωση, η ικανή να συγκεντρώνει τη διεύθυνση της πάλης του προλεταριάτου και να μετατρέψει με τον τρόπο αυτό
όλες τις εξωκομματικές οργανώσεις της εργατικής τάξης σε εξυπηρετικά όργανα και λουριά μεταβίβασης που
συνδέουν το κόμμα με την τάξη».
Το κόμμα είναι η βασική καθοδηγητική δύναμη στο σύστημα της δικτατορίας του
προλεταριάτου
«Το κόμμα είναι η ανώτατη μορφή ταξικής ένωσης του προλεταριάτου» (Λένιν).
Ετσι λοιπόν: τα επαγγελματικά συνδικάτα, σα μαζική οργάνωση του προλεταριάτου, που συνδέει το κόμμα με την
τάξη, προπαντός στον παραγωγικό τομέα τα Σοβιέτ, σα μαζική οργάνωση των εργαζομένων, που συνδέει το κόμμα
μαζί τους, προπαντός στον κρατικό τομέα. Οι συνεταιρισμοί, σα μαζική οργάνωση κυρίως της αγροτιάς, που συνδέει το
κόμμα με τις αγροτικές μάζες, προπαντός στον οικονομικό τομέα, στον τομέα του τραβήγματος της αγροτιάς στη
σοσιαλιστική ανοικοδόμηση. Η Ομοσπονδία της νεολαίας, σαν μαζική οργάνωση της εργατικής και της αγροτικής
νεολαίας, προορισμένη να διευκολύνει την πρωτοπορία του προλεταριάτου στη σοσιαλιστική διαπαιδαγώγηση της
νέας γενιάς και στην προετοιμασία εφεδρειών νέων. Και τέλος, το κόμμα, σα βασική κατευθυντική δύναμη στο
σύστημα της δικτατορίας του προλεταριάτου, προορισμένη να καθοδηγεί όλες αυτές τις μαζικές οργανώσεις - αυτή
είναι σε γενικές γραμμές η εικόνα του «μηχανισμού» της δικτατορίας, η εικόνα του «συστήματος της δικτατορίας του
προλεταριάτου».
Χωρίς το κόμμα, σα βασική καθοδηγητική δύναμη, είναι αδύνατη μια κάπως μακρόχρονη και στέρεη δικτατορία του
προλεταριάτου.
Ετσι για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του Λένιν, «κι’ έτσι έχουμε σε γενικές γραμμές έναν προλεταριακό μηχανισμό
που τυπικά δεν είναι κομμουνιστικός, έναν προλεταριακό μηχανισμό ευλύγιστο και σχετικά πλατύ και πολύ ισχυρό,
που μέσω αυτού το Κόμμα συνδέεται στενά με την τάξη και με τη μάζα και μέσω αυτού, με την καθοδήγηση του
Κόμματος, πραγματοποιείται η δικτατορία της τάξης».
Μ' αυτό, βέβαια, δεν πρέπει να εννοούμε ότι το κόμμα μπορεί ή πρέπει να υποκαταστήσει τα επαγγελματικά
συνδικάτα, τα Σοβιέτ και τις άλλες μαζικές οργανώσεις. Το κόμμα ασκεί τη δικτατορία του προλεταριάτου. Δεν την
ασκεί όμως άμεσα, αλλά με τη βοήθεια των επαγγελματικών συνδικάτων, μέσω των Σοβιέτ και των διακλαδώσεων
τους. Χωρίς αυτά τα «λουριά μεταβίβασης», θα ‘ταν αδύνατη μια κάπως στερεή δικτατορία.
«Δεν μπορείς -λέει ο Λένιν- να πραγματοποιείς τη δικτατορία χωρίς μερικά «λουριά μεταβίβασης» από την
πρωτοπορία προς τη μάζα της πρωτοπόρας τάξης και από την τάξη αυτήν στη μάζα των εργαζομένων».
«Το Κόμμα αφομοιώνει, μπορούμε να πούμε, την πρωτοπορία του προλεταριάτου και η πρωτοπορία αυτή
πραγματοποιεί τη δικτατορία του προλεταριάτου. Και όταν δεν έχεις ένα τέτιο θεμέλιο σαν τα συνδικάτα, δεν μπορείς
να πραγματοποιείς τη δικτατορία, δεν μπορείς να εκπληρώνεις τις κρατικές λειτουργίες. Κι’ αυτές πάλι είσαι
υποχρεωμένος να τις πραγματοποιείς μέσω* μιας σειράς ιδιαίτερων οργάνων, που και αυτά πάλι είναι κάποιου νέου
τύπου, συγκεκριμένα: μέσω* του κρατικού μηχανισμού».
Σαν ανώτατη έκφραση του καθοδηγητικού ρόλου του κόμματος π.χ. στη χώρα μας, στη Σοβιετική Ενωση, στη χώρα της
δικτατορίας του προλεταριάτου, πρέπει να αναγνωριστεί το γεγονός ότι ούτε ένα σοβαρό πολιτικό η οργανωτικό
ζήτημα δε λύνεται από τις σοβιετικές και τις άλλες μαζικές οργανώσεις μας, χωρίς τις καθοδηγητικές υποδείξεις του
κόμματος. Μ' αυτή την έννοια θα μπορούσε να πει κανείς ότι η δικτατορία του προλεταριάτου είναι στην ουσία
«δικτατορία» της πρωτοπορίας του, «δικτατορία» του κόμματός του, σαν βασικής καθοδηγητικής δύναμης του
προλεταριάτου. Να τι είπε ο Λένιν για το ζήτημα αυτό στο 2ο Συνέδριο της Κομμουνιστικές Διεθνούς.
«0 Τάνερ λέει πως είναι υπέρ της δικτατορίας του προλεταριάτου, τη δικτατορία όμως του προλεταριάτου δεν τη
βλέπει με το τρόπο που τη βλέπουμε εμείς. Λέει πως με την έννοια δικτατορία του προλεταριάτου εμείς εννοούμε
στην ουσία* τη δικτατορία της οργανωμένης και συνειδητής μειοψηφίας του.
Και πραγματικά, στην εποχή του καπιταλισμού, όταν οι εργατικές μάζες υποβάλλονται σε συνεχή εκμετάλλευση και
δεν μπορούν να αναπτύξουν τις ανθρώπινες ικανότητές τους, το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα για τα εργατικά
πολιτικά κόμματα είναι ακριβώς το γεγονός ότι δεν μπορούν να αγκαλιάσουν παρά τη μειοψηφία της τάξης τους. Το
πολιτικό κόμμα μπορεί να ενώσει μόνο τη μειοψηφία της τάξης, όπως ακριβώς όπως και οι πραγματικά συνειδητοί
εργάτες σε κάθε καπιταλιστική κοινωνία αποτελούν μόνο τη μειοψηφία όλων των εργατών. Γι' αυτό είμαστε
υποχρεωμένοι να παραδεχθούμε πως μόνο η συνειδητή αυτή μειοψηφία μπορεί να καθοδηγήσει τις πλατιές εργατικές
μάζες και να τις τραβήξει πίσω της. Και αν ο σ. Τάνερ λέει πως είναι εχθρός του κόμματος και ταυτόχρονα υποστηρίζει
πως η μειοψηφία των καλύτερα οργανωμένων και των πιο επαναστατών εργατών πρέπει να υποδείχνει το δρόμο σε
όλο το προλεταριάτο, εγώ λέω πως στην πραγματικότητα δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ μας».
Αυτό δε σημαίνει, ωστόσο, ότι ανάμεσα στη δικτατορία του προλεταριάτου και τον καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος
(«δικτατορία» του κόμματος) μπορούμε να βάλουμε το σημείο ισότητας, ότι μπορούμε να ταυτίσουμε τους δυο
αυτούς όρους, ότι μπορούμε να υποκαταστήσουμε τον πρώτο με το δεύτερο. Να λ.χ. ο Σόριν λέει: «η δικτατορία του
προλεταριάτου είναι η δικτατορία του κόμματός μας». Αυτή η θέση, όπως βλέπετε, ταυτίζει τη «δικτατορία του
κόμματος» με τη δικτατορία του προλεταριάτου. Μπορούμε να παραδεχτούμε σαν σωστή αυτή την ταύτιση,
παραμένοντας στο έδαφος του λενινισμού; Οχι, δεν μπορούμε. Και να γιατί.
Πρώτο. Στην περικοπή από το λόγο του Λένιν στο 2ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, που αναφέραμε πιο
πάνω, ο Λένιν δεν ταυτίζει καθόλου τον καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος με τη δικτατορία του προλεταριάτου. Λέει
απλώς ότι «μόνο η συνειδητή μειοψηφία (δηλαδή το κόμμα Ι. Στ.) μπορεί να καθοδηγήσει τις πλατιές εργατικές μάζες
και να τις τραβήξει μαζί της», ότι ακριβώς μ' αυτή την έννοια, «με τη δικτατορία του προλεταριάτου εννοούμε, στην
ουσία*, τη δικτατορία της οργανωμένης και συνειδητής μειοψηφίας του».
Οταν λέμε «στην ουσία» δε σημαίνει ακόμα ότι λέμε «ολοκληρωτικά». Συχνά λέμε ότι το εθνικό ζήτημα είναι, στην
ουσία, ζήτημα της αγροτιάς. Κι αυτό είναι πέρα για πέρα σωστό. Αυτό όμως δε σημαίνει ακόμα ότι το εθνικό ζήτημα
καλύπτεται από το ζήτημα της αγροτιάς, ότι το ζήτημα της αγροτιάς όσον αφορά το πλάτος του είναι ίσο με το εθνικό,
άτι το ζήτημα της αγροτιάς είναι ταυτόσημο με το εθνικό. Δεν είναι ανάγκη να αποδείξουμε ότι το εθνικό ζήτημα όσον
αφορά το πλάτος του είναι πιο ευρύ και πιο πλούσιο από το ζήτημα της αγροτιάς. Το ίδιο, σε αναλογία, πρέπει να
πούμε και για τον καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος και τη δικτατορία του προλεταριάτου. Αν το κόμμα ασκεί τη
δικτατορία του προλεταριάτου, και μ' αυτή την έννοια η δικτατορία του προλεταριάτου είναι στην ουσία «δικτατορία»
του κόμματός του, αυτό δε σημαίνει ακόμα ότι η «δικτατορία του κόμματος» (καθοδηγητικός ρόλος) είναι ταυτόσημη
με τη δικτατορία του προλεταριάτου, ότι όσον αφορά το πλάτος της η πρώτη εξισώνεται με τη δεύτερη. Δεν είναι
ανάγκη να αποδείξουμε ότι η δικτατορία του προλεταριάτου όσον αφορά το πλάτος της είναι πιο ευρεία και πιο
πλούσια από τον καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος. Το κόμμα ασκεί τη δικτατορία του προλεταριάτου, μα ασκεί τη
δικτατορία του προλεταριάτου και όχι καμιά άλλη. Οποιος ταυτίζει τον καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος με τη
δικτατορία του προλεταριάτου, υποκαθιστά τη δικτατορία του προλεταριάτου με τη «δικτατορία» του κόμματος.
Δεύτερο. Καμιά σοβαρή απόφαση των μαζικών οργανώσεων του προλεταριάτου δεν παίρνεται χωρίς τις
καθοδηγητικές υποδείξεις του κόμματος. Αυτό είναι πέρα για πέρα σωστό. Μα μήπως αυτό σημαίνει ότι η δικτατορία
του προλεταριάτου εξαντλείται με τις καθοδηγητικές υποδείξεις του κόμματος; Μήπως σημαίνει ότι οι καθοδηγητικές
υποδείξεις του κόμματος μπορούν, γι' αυτό το λόγο, να ταυτιστούν με τη δικτατορία του προλεταριάτου; Φυσικά δε
σημαίνει. Η δικτατορία του προλεταριάτου αποτελείται από τις καθοδηγητικές υποδείξεις του κόμματος συν την
πραγματοποίηση αυτών των υποδείξεων από τις μαζικές οργανώσεις του προλεταριάτου, συν τη μετατροπή τους σε
πράξη από τον πληθυσμό. Εδώ, όπως βλέπετε, έχουμε να κάνουμε με μία ολόκληρη σειρά περάσματα και ενδιάμεσες
βαθμίδες που δεν αποτελούν καθόλου μικρής σημασίας στοιχείο της δικτατορίας του προλεταριάτου. Συνεπώς,
ανάμεσα στις καθοδηγητικές υποδείξεις του κόμματος και τη μετατροπή τους σε πράξη βρίσκεται η θέληση και η
δράση των καθοδηγούμενων, η θέληση και η δράση της τάξης, η απόφασή της (ή η έλλειψη θέλησης από μέρους της)
να υποστηρίξει αυτές τις υποδείξεις, η ικανότητα (ή η ανικανότητα) της να εφαρμόσει αυτές τις αποδείξεις, η
ικανότητα (ή η ανικανότητα) της να τις εφαρμόσει όπως ακριβώς το απαιτεί η κατάσταση. Δε χρειάζεται καν να
αποδείξουμε ότι το κόμμα που έχει αναλάβει την καθοδήγηση δεν μπορεί να μην παίρνει υπόψη του τη θέληση, την
κατάσταση, το επίπεδο συνείδησης των καθοδηγούμενων, δεν μπορεί να μη λογαριάζει τη θέληση, την κατάσταση και
το επίπεδο συνείδησης της τάξης του. Γι' αυτό οποίος ταυτίζει τον καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος με τη δικτατορία
του προλεταριάτου υποκαθιστά τη θέληση και τη δράση της τάξης με τις οδηγίες του κόμματος.
Τρίτο. «Η δικτατορία του προλεταριάτου -λέει ο Λένιν- είναι η ταξική πάλη του προλεταριάτου που νίκησε και πήρε
την πολιτική εξουσία στα χέρια του». Σε τι μπορεί να εκφραστεί αυτή η ταξική πάλη; Μπορεί να εκφραστεί σε μια
σειρά από ένοπλες ενέργειες του προλεταριάτου ενάντια στις πραξικοπηματικές ενέργειες της γκρεμισμένης αστικής
τάξης ή ενάντια στην επέμβαση της ξένης αστικής τάξης. Μπορεί να εκφραστεί στον εμφύλιο πόλεμο, αν η εξουσία του
προλεταριάτου δεν έχει ακόμα στερεωθεί. Μπορεί να εκφραστεί σε μια πλατιά οργανωτική και ανοικοδομητική
εργασία του προλεταριάτου, με το τράβηγμα των πλατιών μαζών σ' αυτή την εργασία, ύστερα από τη στερέωση της
εξουσίας. Σ' όλες αυτές τις περιπτώσεις δρων πρόσωπο είναι το προλεταριάτο σαν τάξη. Δεν υπήρξε περίπτωση που το
κόμμα, μονάχο του το κόμμα, να έχει οργανώσει όλες αυτές τις ενέργειες αποκλειστικά με τις δικές του τις δυνάμεις,
χωρίς την υποστήριξη της τάξης. Συνήθως το κόμμα καθοδηγεί απλώς αυτές τις ενέργειες και τις καθοδηγεί στο βαθμό
που έχει την υποστήριξη της τάξης. Γιατί το κόμμα δεν μπορεί να καλύψει την τάξη, δε μπορεί να την υποκαταστήσει.
Γιατί το κόμμα, παρ' όλο το σοβαρό, καθοδηγητικό του ρόλο, παραμένει ωστόσο ένα κομμάτι της τάξης. Γι' αυτό
όποιος ταυτίζει τον καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος με τη δικτατορία του προλεταριάτου υποκαθιστά την τάξη με το
κόμμα.
Τέταρτο. Το κόμμα ασκεί τη δικτατορία του προλεταριάτου. «Το Κόμμα είναι η πρωτοπορία του προλεταριάτου που
κυβερνά άμεσα, είναι ο καθοδηγητής» (Λένιν). Μ' αυτή την έννοια το κόμμα παίρνει την εξουσία, το κόμμα κυβερνά τη
χώρα. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι το κόμμα ασκεί τη δικτατορία του προλεταριάτου έξω από την κρατική εξουσία,
χωρίς την κρατική εξουσία, ότι το κόμμα κυβερνά τη χώρα έξω από τα Σοβιέτ, όχι μέσω των Σοβιέτ. Αυτό δε σημαίνει
ακόμα ότι το κόμμα μπορεί να ταυτιστεί με τα Σοβιέτ, με την κρατική εξουσία. Το κόμμα είναι ο πυρήνας της εξουσίας.
Ομως δεν ταυτίζεται και δεν μπορεί να ταυτιστεί με την κρατική εξουσία.
«Σαν ιθύνον κόμμα -λέει ο Λένιν- δεν μπορούσαμε να μη συγχωνεύσουμε τις «κορυφές» των Σοβιέτ με τις «κορυφές»
του κόμματος. Στη χώρα μας οι κορυφές αυτές είναι και θα παραμείνουν συγχωνευμένες». Αυτό είναι πέρα για πέρα
σωστό. Ομως ο Λένιν δε θέλει καθόλου να πει μ' αυτό ότι οι σοβιετικές μας υπηρεσίες και τα ιδρύματά μας στο σύνολό
τους, λ.χ. ο στρατός μας, οι μεταφορές μας, τα οικονομικά ιδρύματά μας κλπ., είναι ιδρύματα του κόμματός μας, ότι το
κόμμα μας μπορεί να αντικαταστήσει τα Σοβιέτ και τις διακλαδώσεις τους, ότι το κόμμα μπορεί να ταυτιστεί με την
κρατική εξουσία. Ο Λένιν έλεγε επανειλημμένα ότι «το σύστημα των Σοβιέτ είναι η δικτατορία του προλεταριάτου»,
ότι «η σοβιετική εξουσία είναι η δικτατορία του προλεταριάτου», μα δεν είπε ποτέ ότι το κόμμα είναι η κρατική
εξουσία, ότι τα Σοβιέτ και το κόμμα είναι ένα και το ίδιο πράγμα. Το κόμμα, έχοντας εκατοντάδες χιλιάδες μέλη,
καθοδηγεί τα Σοβιέτ και τις διακλαδώσεις τους στο κέντρο και τοπικά, που αγκαλιάζουν δεκάδες εκατομμύρια
ανθρώπους, κομματικούς και εσωκομματικούς, μα δεν μπορεί και δεν πρέπει να τα αντικαθιστά. Να γιατί ο Λένιν λέει
ότι «τη δικτατορία την πραγματοποιεί το οργανωμένο στα Σοβιέτ προλεταριάτο, που καθοδηγείται το Κομμουνιστικό
Κόμμα των Μπολσεβίκων», ότι: «όλη η δουλιά του Κόμματος γίνεται μέσω* των Σοβιέτ, που συνενώνουν τις
εργαζόμενες μάζες χωρίς διάκριση επαγγέλματος», ότι η δικτατορία «είσαι υποχρεωμένος να τις πραγματοποιείς...
μέσω* του κρατικού μηχανισμού». Γι' αυτό οποίος ταυτίζει τον καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος με τη δικτατορία του
προλεταριάτου, υποκαθιστά τα Σοβιέτ, δηλαδή την κρατική εξουσία, με το κόμμα.
Πέμπτο. Η έννοια της δικτατορίας του προλεταριάτου είναι έννοια κρατική. Η δικτατορία του προλεταριάτου περιέχει
κατ' ανάγκη την έννοια της βίας. Χωρίς βία δεν υπάρχει δικτατορία, αν τη δικτατορία την εννοούμε με την ακριβή
σημασία αυτής της λέξης. Ο Λένιν καθορίζει τη δικτατορία του προλεταριάτου «εξουσία που στηρίζεται άμεσα στη
βία». Το να μιλάμε συνεπώς για δικτατορία του κόμματος απέναντι στην τάξη των προλεταρίων και να την ταυτίζουμε
με τη δικτατορία του προλεταριάτου, είναι το ίδιο σα να λέμε ότι το κόμμα πρέπει να ’ναι απέναντι στην τάξη του όχι
μόνο καθοδηγητής, όχι μόνο αρχηγός και δάσκαλος, μα και ένα είδος δικτάτορας που χρησιμοποιεί απέναντί της βία,
πράγμα, φυσικά, ριζικά εσφαλμένο. Γι’ αυτό όποιος ταυτίζει τη «δικτατορία του κόμματος» με τη δικτατορία του
προλεταριάτου ξεκινά σιωπηρά από την άποψη ότι το κύρος του κόμματος μπορεί να στηριχθεί στη βία απέναντι στην
εργατική τάξη, πράγμα παράλογο και ολότελα ασυμβίβαστο με το λενινισμό. Το κύρος του κόμματος έχει για έρεισμά
του την εμπιστοσύνη της εργατικής τάξης. Η εμπιστοσύνη όμως της εργατικής τάξης δεν καταχτιέται με τη βία -με τη
βία μονάχα θανατώνεται- αλλά με τη σωστή θεωρία του κόμματος, με τη σωστή πολιτική του κόμματος, με την
αφοσίωση του κόμματος στην εργατική τάξη, με τη σύνδεσή του με τις μάζες της εργατικής τάξης, με την απόφαση και
την ικανότητά του να πείθει τις μάζες για την ορθότητα των συνθημάτων του.
Τι βγαίνει λοιπόν απ' όλα αυτά; Απ' αυτά βγαίνει ότι:
1) Ο Λένιν χρησιμοποιεί τη λέξη δικτατορία του κόμματος όχι με την κυριολεκτική σημασία της λέξης («εξουσία, που
στηρίζεται στη βία»), μα με τη μεταφορική έννοια, με την έννοια της αδιαίρετης καθοδήγησης.
2) Οποιος ταυτίζει την καθοδήγηση του κόμματος με τη δικτατορία του προλεταριάτου, διαστρεβλώνει το Λένιν, γιατί
αποδίδει λαθεμένα στο κόμμα λειτουργίες άσκησης βίας απέναντι στην εργατική τάξη στο σύνολό της.
3) Οποιος αποδίδει στο κόμμα λειτουργίες άσκησης βίας απέναντι στην εργατική τάξη στο σύνολο της, λειτουργίες που
δεν του είναι ίδιες, παραβιάζει τις στοιχειώδεις απαιτήσεις που διέπουν τις σωστές αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στην
πρωτοπορία και την τάξη, ανάμεσα στο κόμμα και το προλεταριάτο.
Ετσι φτάσαμε άμεσα στο ζήτημα των αμοιβαίων σχέσεων κόμματος και τάξης, κομματικών και εξωκομματικών μέσα
στην εργατική τάξη.
Ο Λένιν καθορίζει τις αμοιβαίες αυτές σχέσεις σαν «απόλυτη εμπιστοσύνη* ανάμεσα στην πρωτοπορία της εργατικής
τάξης και την εργατική μάζα».
Τι σημαίνει αυτό;
Αυτό σημαίνει, πρώτο, ότι το κόμμα οφείλει να αφουγκράζεται με μεγάλη προσοχή τη φωνή των μαζών, ότι οφείλει να
παρακολουθεί προσεχτικά το επαναστατικό ένστικτο των μαζών, ότι οφείλει να μελετά την πραχτική πείρα της πάλης
των μαζών, ελέγχοντας μ' αυτήν την ορθότητα της πολιτικής του, ότι οφείλει συνεπώς, όχι μονάχα να διδάσκει, μα και
να διδάσκεται απ' τις μάζες.
Αυτό σημαίνει, δεύτερο, ότι το κόμμα οφείλει μέρα με την ημέρα να κατακτά την εμπιστοσύνη των προλεταριακών
μαζών, ότι οφείλει με την πολιτική και τη δουλιά του να εξασφαλίζει την υποστήριξη των μαζών, ότι οφείλει όχι να
διατάζει, μα πρώτα απ' όλα να πείθει βοηθώντας τις μάζες να διαγνώσουν με την ίδια τους την πείρα την ορθότητα της
πολιτικής του κόμματος, ότι οφείλει συνεπώς να ’ναι ο καθοδηγητής, ο ηγέτης, ο δάσκαλος της τάξης του.
Η παράβαση αυτών των όρων σημαίνει παραβίαση των σωστών αμοιβαίων σχέσεων πρωτοπορίας και τάξης,
υπόσκαψη της «απόλυτης εμπιστοσύνης», ξεχαρβάλωμα και της ταξικής και της κομματικής πειθαρχίας.
«Ασφαλώς -λέει ο Λένιν- τώρα πια το βλέπουν σχεδόν όλοι ότι οι μπολσεβίκοι δε θα μπορούσαν να κρατηθούν στην
εξουσία, όχι 2½, χρόνια, μα ούτε 2 ½ μήνες, χωρίς την πιο αυστηρότατη, πραγματικά σιδερένια πειθαρχία μέσα στο
Κόμμα μας, χωρίς την πιο πλήρη και απεριόριστη υποστήριξή τους απ' όλη τη μάζα της εργατικής τάξης*, δηλ. απ’ ό,τι
υπάρχει μέσα σ’ αυτή σκεπτόμενο, τίμιο, αφοσιωμένο, με κύρος, ικανό να οδηγεί μαζί του ή να προσελκύει τα
καθυστερημένα στρώματα».
«Η δικτατορία του προλεταριάτου -λέει παρακάτω ο Λένιν- είναι ένας επίμονος αγώνας, αιματηρός και αναίμακτος,
βίαιος και ειρηνικός, πολεμικός και οικονομικός, διαπαιδαγωγικός και διοικητικός, ενάντια στις δυνάμεις και τις
παραδόσεις της παλιάς κοινωνίας. Η δύναμη της συνήθειας εκατομμυρίων και δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων
είναι η πιο φοβερή δύναμη. Χωρίς Κόμμα σιδερένιο και ατσαλωμένο στην πάλη, χωρίς Κόμμα που να απολαβαίνει την
εμπιστοσύνη κάθε τίμιου στοιχείου της τάξης* του, χωρίς Κόμμα που να ξέρει να παρακολουθεί τις διαθέσεις των
μαζών και να τις επηρεάζει είναι αδύνατο να διεξαχθεί μια τέτια πάλη με επιτυχία».
Πώς όμως αποχτά το κόμμα αυτή την εμπιστοσύνη και την υποστήριξη της τάξης; Πώς διαμορφώνεται η απαραίτητη
για τη δικτατορία του προλεταριάτου σιδερένια πειθαρχία στην εργατική τάξη, πάνω σε ποιο έδαφος αναπτύσσεται;
Να τι λέει σχετικά ο Λένιν :
«Πώς κρατιέται η πειθαρχία του επαναστατικού κόμματος του προλεταριάτου; Πως ελέγχεται; Πως δυναμώνει; Πρώτο,
με τη συνειδητότητα της προλεταριακής πρωτοπορίας και με την αφοσίωσή της στην επανάσταση, την αντοχή της, την
αυτοθυσία της, τον ηρωισμό της. Δεύτερο, με την ικανότητά της να συνδέεται, να πλησιάζει, και ως ένα βαθμό, αν
θέλετε, να συγχωνεύεται με την πιο πλατιά μάζα των εργαζομένων,* πρώτα-πρώτα με την προλεταριακή, μα ακόμη και
με τη μη προλεταριακή εργαζόμενη μάζα. Τρίτο, με την ορθότητα της πολιτικής καθοδήγησης που την πραγματοποιεί
αυτή η πρωτοπορία, με την ορθότητα της πολιτικής στρατηγικής και τακτικής της, με τον όρο ότι οι πιο πλατιές μάζες
θα πείθονται από την ίδια τους την πείρα για αυτήν την ορθότητα. Χωρίς αυτούς τους όρους είναι απραγματοποίητη η
πειθαρχία μέσα σ’ ένα επαναστατικό κόμμα, πραγματικά ικανό να είναι το κόμμα της πρωτοπόρας τάξης, που έχει για
καθήκον ν' ανατρέψει την κεφαλαιοκρατία και να μετασχηματίσει όλη την κοινωνία. Χωρίς αυτούς τους όρους κάθε
απόπειρα να δημιουργηθεί πειθαρχία μετατρέπεται αναπόφευκτα σε σαπουνόφουσκα, σε λογοκοπία, σε πιθηκισμούς.
Από το άλλο μέρος, οι όροι αυτοί δεν μπορούν να παρουσιαστούν αμέσως. Τους διαμορφώνει μόνο μια μακρόχρονη
δουλιά, με δύσκολη πείρα: η επεξεργασία τους διευκολύνεται με τη σωστή επαναστατική θεωρία, που με τη σειρά της
δεν είναι δόγμα, αλλά διαμορφώνεται τελικά μόνο σε στενή σύνδεση με την πρακτική δράση ενός πραγματικά μαζικού
και πραγματικά επαναστατικού κινήματος».
Και παρακάτω :
«Για την επιτυχία της νίκης ενάντια στον καπιταλισμό χρειάζεται να υπάρχουν σωστές σχέσεις ανάμεσα στο
καθοδηγητικό Κομμουνιστικό κόμμα, στην επαναστατική τάξη, στο προλεταριάτο - και στη μάζα, δηλαδή το σύνολο
των εργαζομένων και εκμεταλλευομένων. Μόνο το Κομμουνιστικό κόμμα, αν αποτελεί πραγματικά την πρωτοπορία
της επαναστατικής τάξης, αν κλείνει στους κόλπους του όλους τους καλύτερους εκπροσώπους της, αν αποτελείται από
απόλυτα συνειδητούς και αφοσιωμένους κομμουνιστές, που τους μόρφωσε και τους ατσάλωσε η πείρα της
πεισματώδους επαναστατικής πάλης, αν το Κόμμα αυτό έχει καταφέρει να συνδεθεί αδιάρρηκτα με όλη τη ζωή της
τάξης του και μέσω αυτής με όλη τη μάζα των εκμεταλλευομένων και έχει καταφέρει να εμπνεύσει σ' αυτή την τάξη
και σ’ αυτή τη μάζα απόλυτη εμπιστοσύνη* - μόνο ένα τέτιο Κόμμα είναι σε θέση να καθοδηγήσει το προλεταριάτο
στην πιο αμείλικτη, στην πιο αποφασιστική, στην τελευταία πάλη ενάντια σε όλες τις δυνάμεις του καπιταλισμού. Από
το άλλο μέρος, το προλεταριάτο μόνο κάτω από την καθοδήγηση ενός τέτιου Κόμματος, είναι σε θέση να αναπτύξει
όλη τη δύναμη της επαναστατικής του επίθεσης, να εκμηδενίσει την αναπόφευκτη απάθεια και εν μέρει την αντίσταση
μιας μικρής μειοψηφίας, διεφθαρμένης από τον καπιταλισμό μειοψηφίας, της εργατικής αριστοκρατίας, των παλιών
τρεϊντ-γιουνιστών και συνεταιριστών αρχηγών κτλ. - είναι σε θέση να αναπτύξει όλη του τη δύναμη, που, χάρη στην
ίδια την οικονομική συγκρότησης της καπιταλιστικής κοινωνίας, είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη από την αριθμητική του
αναλογία μέσα στον πληθυσμό».
Απ' αυτές τις περικοπές βγαίνει το συμπέρασμα ότι:
1. Το κύρος του κόμματος και η σιδερένια πειθαρχία μέσα στην εργατική τάξη, που είναι απαραίτητα για τη δικτατορία
του προλεταριάτου, δε στηρίζονται στο φόβο ή στα «απεριόριστα» δικαιώματα του κόμματος, αλλά στην εμπιστοσύνη
της εργατικής τάξης απέναντι στο κόμμα, στην υποστήριξη του κόμματος από μέρους της εργατικής τάξης.
2. Η εμπιστοσύνη της εργατικής τάξης απέναντι στο κόμμα δεν αποχτιέται με μιας, ούτε με τη χρησιμοποίηση βίας
απέναντι στην εργατική τάξη, αλλά με μακρόχρονη δουλιά του κόμματος μέσα στις μάζες, με τη σωστή πολιτική του
κόμματος, με την ικανότητα του κόμματος να πείθει τις μάζες με την ίδια τους την πείρα για την ορθότητα της
πολιτικής του, με την ικανότητα του κόμματος να εξασφαλίσει την υποστήριξη της εργατικής τάξης, να οδηγεί τις μάζες
της εργατικής τάξης.
3. Χωρίς τη σωστή πολιτική του κόμματος, που να στηρίζεται στην πείρα της πάλης των μαζών και χωρίς την
εμπιστοσύνη της εργατικής τάξης δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρχει πραγματική καθοδήγηση του κόμματος.
4. Το κόμμα και η καθοδήγησή του, αν χαίρουν την εμπιστοσύνη της τάξης, και αν αυτή η καθοδήγηση είναι
πραγματική καθοδήγηση, δεν μπορούν να αντιπαρατεθούν στη δικτατορία του προλεταριάτου, γιατί χωρίς την
καθοδήγηση του κόμματος («δικτατορία» του κόμματος), που χαίρει την εμπιστοσύνη της εργατικής τάξης, είναι
αδύνατη μια κάπως στερεή δικτατορία του προλεταριάτου.
Χωρίς αυτούς τους όρους, το κύρος του κόμματος και η σιδερένια πειθαρχία μέσα στην εργατική τάξη είναι ή κούφια
φράση ή αλαζονεία και τυχοδιωκτισμός.
Δεν μπορούμε να αντιπαραθέτουμε τη δικτατορία του προλεταριάτου στην καθοδήγηση («δικτατορία») του κόμματος.
Δεν μπορούμε, γιατί η καθοδήγηση του κόμματος είναι το κύριο στη δικτατορία του προλεταριάτου, αν εννοούμε μια
κάπως στερεή και πλήρη δικτατορία, και όχι μια τέτια όπως ήταν λόγου χάρη η Κομμούνα του Παρισιού, που δεν
αποτελούσε ούτε πλήρη, ούτε στερεή δικτατορία. Δεν μπορούμε, γιατί η δικτατορία του προλεταριάτου και η
καθοδήγηση του κόμματος στέκονται, για να εκφραστούμε έτσι, στη δουλιά τους πάνω στην ίδια γραμμή, δρουν προς
την ίδια κατεύθυνση.
«Και μόνο ο τρόπος τοποθέτησης του ζητήματος -λέει ο Λένιν- «δικτατορία του κόμματος η δικτατορία της τάξης;
δικτατορία (κόμμα) των ηγετών ή δικτατορία (κόμμα) των μαζών;» - δείχνει την πιο απίστευτη και αθεράπευτη
σύγχυση της σκέψης... Ολοι ξέρουν ότι οι μάζες χωρίζονται σε τάξεις ... ότι τις τάξεις τις καθοδηγούν συνήθως και στις
περισσότερες περιπτώσεις, τουλάχιστο στις σύγχρονες πολιτισμένες χώρες, πολιτικά κόμματα, ότι τα πολιτικά
κόμματα, κατά γενικό κανόνα, τα διευθύνουν λίγο-πολύ σταθερές ομάδες προσώπων, που έχουν το μεγαλύτερο
κύρος, τη μεγαλύτερη επιρροή και πείρα, εκλέγονται στις πιο υπεύθυνες θέσεις και ονομάζονται αρχηγοί... Να
φτάνουν ... να αντιπαραθέτουν γενικά τη δικτατορία των μαζών στη δικτατορία των αρχηγών είναι ανοησία και
βλακεία που προκαλεί τα γέλια».
Αυτό είναι πέρα για πέρα σωστό. Αυτή όμως η σωστή θέση ξεκινάει απ' την προϋπόθεση, ότι υπάρχουν σωστές
αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στην πρωτοπορία και τις εργατικές μάζες, ανάμεσα στο κόμμα και την τάξη. Ξεκινάει απ'
την προϋπόθεση ότι οι αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στην πρωτοπορία και την τάξη παραμένουν, να πούμε, κανονικές,
παραμένουν μέσα στα πλαίσια της «αλληλοεμπιστοσύνης».
Τι θα γίνει όμως αν παραβιαστούν οι αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στην πρωτοπορία και την τάξη, οι σχέσεις
«αλληλοεμπιστοσύνης» ανάμεσα στο κόμμα και την τάξη;
Τι θα γίνει αν το κόμμα το ίδιο αρχίσει έτσι είτε αλλιώς ν' αντιπαραθέτει τον εαυτό του στην τάξη, παραβιάζοντας τις
αρχές των αμοιβαίων σχέσεων με την τάξη, παραβιάζοντας τις αρχές της «αλληλοεμπιστοσύνης» ;
Είναι δυνατές γενικά τέτιες περιπτώσεις; Ναι, είναι δυνατές. Είναι δυνατές:
1) Οταν το κόμμα αρχίζει να στηρίζει το κύρος του μέσα στις μάζες όχι στη δουλιά του και στην εμπιστοσύνη των
μαζών, αλλά στα «απεριόριστα» δικαιώματα του·
2) όταν η πολιτική του κόμματος είναι ολοφάνερα λαθεμένη και το κόμμα δε θέλει να αναθεωρήσει και να διορθώσει
το λάθος του·
3) όταν η πολιτική του κόμματος είναι γενικά σωστή, μα οι μάζες δεν είναι ακόμα έτοιμες να την αφομοιώσουν και το
κόμμα δε θέλει ή δεν ξέρει να περιμένει ώστε να δώσει στις μάζες τη δυνατότητα να πεισθούν με τη δική τους πείρα
για την ορθότητα της πολιτικής του κόμματος και προσπαθεί να την επιβάλει στις μάζες.
Η ιστορία του κόμματός μας μας προσφέρει ολόκληρη σειρά τέτιες περιπτώσεις. Οι διάφορες ομάδες και φράξιες μέσα
στο κόμμα μας κατάρρευσαν και διαλύθηκαν, γιατί παραβίαζαν έναν απ' τους τρεις αυτούς όρους και κάποτε και τους
τρεις μαζί.
Απ' αυτό όμως βγαίνει ότι η αντιπαράθεση της δικτατορίας του προλεταριάτου στη «δικτατορία» (καθοδήγηση) του
κόμματος τότε μόνο δεν μπορεί να θεωρείται σωστή:
1) όταν με την έννοια δικτατορία του κόμματος απέναντι στην εργατική τάξη εννοούμε όχι τη δικτατορία με την
κυριολεκτική σημασία αυτής της λέξης («εξουσία, που στηρίζεται στη βία»), αλλά την καθοδήγηση του κόμματος, που
αποκλείει τη βία ενάντια στην εργατική τάξη σαν σύνολο, ενάντια στην πλειοψηφία της, όπως ακριβώς το εννοεί ο
Λένιν·
2) όταν το κόμμα έχει τα δεδομένα για να ’ναι ο πραγματικός καθοδηγητής της τάξης, δηλαδή όταν η πολιτική του
κόμματος είναι σωστή, όταν αυτή η πολιτική ανταποκρίνεται στα συμφέροντα της τάξης·
3) όταν η τάξη, όταν η πλειοψηφία της τάξης αποδέχεται αυτή την πολιτική, την αφομοιώνει, πείθεται, χάρη στη
δουλιά του κόμματος, για την ορθότητα αυτής της πολιτικής, έχει εμπιστοσύνη στο κόμμα και το υποστηρίζει.
Η παράβαση αυτών των όρων προκαλεί αναπόφευκτα σύγκρουση ανάμεσα στο κόμμα και την τάξη, διάσπαση
ανάμεσα τους, αντιπαράθεση τους.
Μπορούμε να επιβάλουμε στην τάξη την καθοδήγηση του κόμματος με τη βία; Οχι, δεν μπορούμε. Εν πάση
περιπτώσει μια τέτια καθοδήγηση δεν μπορεί να ’ναι κάπως μακρόχρονη. Το κόμμα, αν θέλει να παραμείνει κόμμα
του προλεταριάτου, πρέπει να ξέρει, ότι είναι πρώτα απ’ όλα και κυρίως ο καθοδηγητής, ο ηγέτης ο δάσκαλος της
εργατικής τάξης. Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τα λόγια του Λένιν σχετικά μ' αυτό το ζήτημα όπως διατυπώθηκαν στη
μπροσούρα του «Κράτος και επανάσταση»:
«Ο μαρξισμός, διαπαιδαγωγώντας το εργατικό κόμμα, διαπαιδαγωγεί την πρωτοπορία του προλεταριάτου, ικανή να
πάρει την εξουσία και να οδηγήσει όλο το λαό στο σοσιαλισμό, να κατευθύνει και να οργανώσει το νέο καθεστώς, να
είναι ο δάσκαλος, ο καθοδηγητής* και ο αρχηγός όλων των εργαζομένων και εκμεταλλευομένων στην οργάνωση της
κοινωνικής τους ζωής, χωρίς την αστική τάξη και ενάντια στην αστική τάξη».
Μπορούμε άραγε να θεωρούμε το κόμμα πραγματικό καθοδηγητή της τάξης, όταν η πολιτική του δεν είναι σωστή,
όταν η πολιτική του έρχεται σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της τάξης; Δεν μπορούμε, βέβαια. Σ' αυτή την
περίπτωση, αν το κόμμα θέλει να παραμείνει καθοδηγητής, πρέπει να αναθεωρήσει την πολιτική του, πρέπει να
διορθώσει την πολιτική του, πρέπει να αναγνωρίσει το λάθος του και να το διορθώσει. Για την επιβεβαίωση αυτής της
θέσης θα μπορούσαμε ν' αναφερθούμε και σ’ ένα τέτιο γεγονός από την ιστορία του κόμματός μας, όπως η περίοδος
της κατάργησης της υποχρεωτικής παράδοσης των πλεονασμάτων, όταν οι εργατικές και οι αγροτικές μάζες είχαν
έκδηλα δυσαρεστηθεί από την πολιτική μας και όταν το κόμμα μας αναθεώρησε τίμια και ανοιχτά αυτή την πολιτική.
Να τι είπε τότε, στο 10ο Συνέδριο, ο Λένιν, για την κατάργηση της υποχρεωτικής παράδοσης των πλεονασμάτων και
για την εφαρμογή της νέας οικονομικής πολιτικής:
«Πάντως δεν πρέπει να προσπαθούμε να κρύβουμε κάτι, αλλά πρέπει να λέμε καθαρά ότι η αγροτιά δεν είναι
ευχαριστημένη από τη μορφή των σχέσεων που επικράτησε ανάμεσά μας, ότι δεν θέλει τη μορφή αυτή σχέσεων και
ότι στο μέλλον έτσι δεν θα συνεχιστεί. Αυτό είναι αναμφισβήτητο. Αυτή η θέλησή της εκφράστηκε συγκεκριμένα. Είναι
η θέληση τεράστιων μαζών του εργαζόμενου πληθυσμού. Εμείς πρέπει να το έχουμε αυτό υπόψη μας και είμαστε
αρκετά νηφάλιοι πολιτικοί για να πούμε ανοικτά: ελάτε να αναθεωρήσουμε την πολιτική μας απέναντι στην αγροτιά»*.
Μπορούμε να υποστηρίζουμε, ότι το κόμμα πρέπει να αναλάβει την πρωτοβουλία και την καθοδήγηση της οργάνωσης
αποφασιστικών ενεργειών των μαζών μόνο για το λόγο ότι η πολιτική του είναι γενικά σωστή, αν η πολιτική αυτή δεν
έχει ακόμα την εμπιστοσύνη και την υποστήριξη της τάξης, εξαιτίας λ.χ. της πολιτικής καθυστέρησής της, αν το κόμμα
δεν έχει κατορθώσει ακόμα να πείσει την τάξη για την ορθότητα της πολιτικές του, γιατί δεν έχουν ωριμάσει λ.χ.
ακόμα τα γεγονότα; Οχι, δεν μπορούμε. Σε μια τέτια περίπτωση, αν το κόμμα θέλει να ’ναι ο πραγματικός
καθοδηγητής, πρέπει να ξέρει να περιμένει, πρέπει να πείθει τις μάζες για την ορθότητα της πολιτικής του, πρέπει να
βοηθάει τις μάζες να πειστούν με την ίδια τους την πείρα για την ορθότητα· αυτής της πολιτικής.
«Αν το επαναστατικό κόμμα -λέει ο Λένιν- δεν έχει την πλειοψηφία μέσα στα πρωτοπόρα τμήματα των επαναστατικών
τάξεων και στη χώρα, δεν μπορεί να γίνει λόγος για εξέγερση».
«Χωρίς μια αλλαγή στις αντιλήψεις της πλειοψηφίας της εργατικής τάξης η επανάσταση είναι ανέφικτη και η αλλαγή
αυτή δημιουργείται από την πολιτική πείρα την μαζών».
«Η προλεταριακή πρωτοπορία έχει κατακτηθεί ιδεολογικά. Αυτό είναι το κυριότερο. Χωρίς αυτό δεν μπορούμε να
κάνουμε ούτε το πρώτο βήμα προς τη νίκη. Απ' αυτό όμως ως τη νίκη υπάρχει ακόμη αρκετή απόσταση. Με μόνη την
πρωτοπορία δεν μπορούμε να νικήσουμε. Θα ήταν όχι απλώς ανοησία, αλλά και έγκλημα να ρίξουμε μόνη την
πρωτοπορία στην αποφασιστική μάχη, προτού όλη η τάξη, προτού οι πλατιές μάζες να έχουν πάρει θέση ή ανοικτής
υποστήριξης της πρωτοπορίας, ή τουλάχιστον ευμενούς ουδετερότητας απέναντί της και να έχουν δείξει ότι είναι
εντελώς ανίκανες να υποστηρίξουν τον αντίπαλο της. Και για να φτάσει πραγματικά όλη η τάξη, για να φτάσουν
πραγματικά οι πλατιές μάζες των εργαζομένων και καταπιεζομένων από το κεφάλαιο στο σημείο να πάρουν μια τέτια
θέση, δεν αρκεί μόνο η προπαγάνδα, μόνο η ζύμωση. Γι' αυτό χρειάζεται η πολιτική πείρα των ίδιων των μαζών».
Είναι γνωστό ότι το κόμμα μας ενήργησε ακριβώς μ' αυτό τον τρόπο στην περίοδο που μεσολάβησε από τις θέσεις του
Απρίλη του Λένιν ως την εξέγερση του Οκτώβρη του 1917. Και επειδή ακριβώς έδρασε σύμφωνα μ' αυτές τις
υποδείξεις του Λένιν, κέρδισε την εξέγερση.
Αυτοί είναι βασικά οι όροι των σωστών αμοιβαίων σχέσεων ανάμεσα στην πρωτοπορία και την τάξη.
Τι σημαίνει να καθοδηγείς, όταν η πολιτική του κόμματος είναι σωστή και δεν
παραβιάζονται οι σωστές σχέσεις ανάμεσα στην πρωτοπορία και την τάξη;
Να καθοδηγείς κάτω από τέτιους όρους σημαίνει ότι ξέρεις να πείθεις τις μάζες για την ορθότητα της πολιτικής του
κόμματος, σημαίνει ότι διατυπώνεις και εφαρμόζεις τέτια συνθήματα, που φέρνουν τις μάζες κοντά στις θέσεις του
κόμματος και τις διευκολύνουν να διαγνώσουν με τη δική τους πείρα την ορθότητα της πολιτικές του κόμματος,
σημαίνει ότι ανεβάζεις τις μάζες ως το επίπεδο συνείδησης του κόμματος και εξασφαλίζεις έτσι την υποστήριξη των
μαζών, την απόφασή τους για αποφασιστικό αγώνα.
Γι' αυτό η μέθοδος της πειθούς είναι η βασική μέθοδος καθοδήγησης της εργατικής τάξης από το κόμμα.
«Ακόμη και τώρα στη Ρωσία -λέει ο Λένιν- αν ύστερα από 2½ χρόνια πρωτοφανέρωτες νίκες ενάντια στην αστική τάξη
της Ρωσίας και της Αντάντ, βάζαμε σαν όρο εγγραφής στα συνδικάτα την «αναγνώριση της δικτατορίας», θα κάναμε
ανοησία, θα καταστρέφαμε την επιρροή μας στις μάζες, θα βοηθούσαμε τους μενσεβίκους. Γιατί όλο το καθήκον των
κομμουνιστών είναι ακριβώς να ξέρουν να πείθουν τους καθυστερημένους, να ξέρουν να δουλεύουν ανάμεσά τους,
και όχι να απομονώνονται απ' αυτούς με επινοημένα, παιδιακίστικα - «αριστερά» συνθήματα».
Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι το κόμμα πρέπει να πείσει όλους τους εργάτες ως τον τελευταίο, και ότι μόνο ύστερα απ'
αυτό μπορεί να αρχίσει τη δράση, ότι μονάχα ύστερα απ' αυτό μπορεί να περάσει στη δράση. Καθόλου! Αυτό σημαίνει
μονάχα ότι πριν αναλάβει μια αποφασιστική πολιτική δράση, πρέπει να εξασφαλίσει, με μια μακρόχρονη
επαναστατική δουλιά, την υποστήριξη της πλειοψηφίας των εργατικών μαζών, ή τουλάχιστον την ευμενή
ουδετερότητα της πλειοψηφίας της τάξης. Σ' αντίθετη περίπτωση η λενινιστική θέση, ότι η κατάχτηση της πλειοψηφίας
της εργατικής τάξης με το μέρος του κόμματος αποτελεί απαραίτητο όρο για τη νικηφόρα επανάσταση, θα είχε χάσει
κάθε νόημα.
Τι θα γίνει όμως με τη μειοψηφία αν δε θέλει, αν δεν είναι σύμφωνη να υποταχθεί εθελοντικά στη θέληση της
πλειοψηφίας; Το κόμμα, έχοντας με το μέρος του την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας, μπορεί άραγε, πρέπει άραγε να
αναγκάσει τη μειοψηφία να υποταχθεί στη θέληση της πλειοψηφίας; Ναι, μπορεί και πρέπει. Η καθοδήγηση
εξασφαλίζεται με τη μέθοδο της πειθούς των μαζών, σαν βασική μέθοδο επίδρασης του κόμματος πάνω στις μάζες.
Αυτό όμως δεν αποκλείει, μα προϋποθέτει τον εξαναγκασμό, αν αυτός ο εξαναγκασμός στηρίζεται στην εμπιστοσύνη
και την υποστήριξη του κόμματος από την πλειοψηφία της εργατικής τάξης, αν εφαρμόζεται στη μειοψηφία, αφού
πρώτα κατορθωθεί να πεισθεί η πλειοψηφία.
Θα ήταν καλά να θυμηθούμε τις διαφωνίες που υπήρχαν στο κόμμα μας πάνω στο ζήτημα αυτό στην περίοδο της
συζήτησης για τα συνδικάτα. Ποιο ήταν τότε το λάθος της αντιπολίτευσης, το λάθος της Τσεκτράν; Μήπως το ότι η
αντιπολίτευση θεωρούσε τότε δυνατό τον εξαναγκασμό; Οχι, δεν ήταν αυτό. Το λάθος της αντιπολίτευσης ήταν τότε
ότι, ενώ δεν μπορούσε να πείσει την πλειοψηφία για την ορθότητα των θέσεων της, μια που είχε χάσει την
εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας, άρχισε ωστόσο να εφαρμόζει τον εξαναγκασμό, άρχισε να επιμένει στο «ξετίναγμα»
των ανθρώπων που είχαν περιβληθεί με την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας.
Να τι έλεγε τότε ο Λένιν στο 10ο Συνέδριο του κόμματος, στο λόγο του για τα επαγγελματικά συνδικάτα:
«Για να αποκατασταθούν η αλληλοκατανόηση, η αμοιβαία εμπιστοσύνη ανάμεσα στην πρωτοπορία της εργατικής
τάξης και στην εργατική μάζα, θα έπρεπε, αν η Τσεκτράν έκανε λάθος, ... θα έπρεπε να το διορθώσουν. Οταν όμως
αρχίζουν να υπερασπίζουν το λάθος, τότε αυτό γίνεται πηγή πολιτικού κινδύνου. Αν από τις διαθέσεις που εκφράζει
εδώ ο Κουτούζοφ, δεν κάνουμε το περισσότερο που μπορούμε να κάνουμε από την άποψη της δημοκρατίας θα
καταλήξουμε στην πολιτική χρεοκοπία. Πριν απόλα πρέπει να πείσουμε, κι’ έπειτα να εξαναγκάσουμε. Πρέπει με κάθε
θυσία πρώτα να πείσουμε, κι’ έπειτα να εξαναγκάσουμε*. Εμείς δεν μπορέσαμε να πείσουμε τις πλατιές μάζες και
παραβιάσαμε τις σωστές αμοιβαίες σχέσεις της πρωτοπορίας με τις μάζες».
Το ίδιο λέει ο Λένιν στη μπροσούρα του «Για τα συνδικάτα»:
«Εφαρμόζαμε σωστά και μ’ επιτυχία τον καταναγκασμό, όταν πρώτα τον τοποθετούσαμε στη βάση της πειθούς».
Και αυτό είναι πέρα για πέρα σωστό. Γιατί χωρίς αυτούς τους όρους δεν είναι δυνατή καμιά καθοδήγηση. Γιατί μονάχα
έτσι μπορεί να εξασφαλιστεί η ενότητα δράσης στο κόμμα αν πρόκειται για το κόμμα, και η ενότητα δράσης της τάξης,
αν πρόκειται για την τάξη στο σύνολό της. Χωρίς αυτούς τους όρους προκαλείται διάσπαση, διάλυση, αποσύνθεση στις
γραμμές της εργατικής τάξης.
Αυτές είναι σε γενικές γραμμές οι βάσεις της σωστής καθοδήγησης της εργατικής τάξης από το κόμμα.
Κάθε άλλη αντίληψη καθοδήγησης είναι συνδικαλισμός, αναρχισμός, γραφειοκρατία, ό,τι θέλετε, εκτός από
μπολσεβικισμός, λενινισμός.
Δεν επιτρέπεται να αντιπαραθέτουμε τη δικτατορία του προλεταριάτου στην καθοδήγηση («δικτατορία») του
κόμματος, αν υπάρχουν σωστές αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στο κόμμα και την εργατική τάξη, ανάμεσα στην
πρωτοπορία και τις εργατικές μάζες. Απ' αυτό όμως βγαίνει ότι πολύ περισσότερο δεν επιτρέπεται να ταυτίζουμε το
κόμμα με την εργατική τάξη, την καθοδήγηση («δικτατορία») του κόμματος με τη δικτατορία της εργατικής τάξης. Ο
Σόριν στηριζόμενος στο γεγονός ότι δεν μπορούμε να αντιπαραθέτουμε τη «δικτατορία» του κόμματος στη δικτατορία
του προλεταριάτου, έφτασε στο λαθεμένο συμπέρασμα ότι η «δικτατορία του προλεταριάτου είναι η δικτατορία του
κόμματός μας».
Ο Λένιν όμως δε μιλάει μονάχα για το απαράδεχτο μιας τέτιας αντιπαράθεσης. Μιλάει ταυτόχρονα και για το
απαράδεχτο της αντιπαράθεσης «της δικτατορίας των μαζών, στη δικτατορία των ηγετών». Μα πρέπει άραγε πάνω σ'
αυτή τη βάση να ταυτίσουμε τη δικτατορία των ηγετών με τη δικτατορία του προλεταριάτου; Ακολουθώντας αυτό το
δρόμο θα ’πρεπε να πούμε ότι «η δικτατορία του προλεταριάτου είναι η δικτατορία των ηγετών μας». Σ' αυτήν
ακριβώς την ανοησία μας οδηγεί ουσιαστικά η πολιτική της ταύτισης της «δικτατορίας» του κόμματος με τη δικτατορία
του προλεταριάτου...
Ποια είναι η άποψη του Ζηνόβιεφ πάνω σ' αυτό το ζήτημα;
Ο Ζηνόβιεφ υποστηρίζει ουσιαστικά την ίδια άποψη της ταύτισης της «δικτατορίας» του κόμματος με τη δικτατορία
του προλεταριάτου που υποστηρίζει και ο Σόριν, με τη διαφορά όμως ότι ο Σόριν εκφράζεται πιο ανοιχτά και καθαρά,
ενώ ο Ζηνόβιεφ τα «κλωθογυρίζει». Για να πειστούμε αρκεί να πάρουμε το παρακάτω σημείο από το βιβλίο του
Ζηνόβιεφ «Λενινισμός»:
«Τι καθεστώς υπάρχει στην Ενωση των ΣΣΔ -λέει ο Ζηνόβιεφ- απ’ την άποψη του ταξικού του περιεχομένου:
Δικτατορία του προλεταριάτου. Ποιο είναι το άμεσο ελατήριο της εξουσίας στην ΕΣΣΔ; Ποιος ασκεί την εξουσία της
εργατικής τάξης; Το Κομμουνιστικό Κόμμα! Μ' αυτή την έννοια στη χώρα μας* έχουμε δικτατορία του κόμματος. Ποια
είναι, η νομική μορφή της εξουσίας στην ΕΣΣΔ; Ποιος είναι ο καινούργιος τύπος κρατικού καθεστώτος, που
δημιούργησε η Οχτωβριανή Επανάσταση; Το σοβιετικό σύστημα. Το ένα δεν αντιφάσκει καθόλου στο άλλο».
Το ότι το ένα δεν αντιφάσκει ατό άλλο είναι βέβαια σωστό αν, με την έννοια δικτατορία του κόμματος απέναντι στην
εργατική τάξη στο σύνολό της, εννοούμε την καθοδήγηση από μέρους του κόμματος. Πώς μπορούμε όμως στηριγμένοι
σ' αυτό το γεγονός να βάλουμε το σημείο ισότητας ανάμεσα στη δικτατορία του προλεταριάτου και τη «δικτατορία»
του κόμματος, ανάμεσα στο σοβιετικό σύστημα και τη «δικτατορία» του κόμματος; Ο Λένιν ταύτιζε το σύστημα των
Σοβιέτ με τη δικτατορία του προλεταριάτου, και είχε δίκιο, γιατί τα Σοβιέτ, τα δικά μας Σοβιέτ, είναι οργανώσεις που
συσπειρώνουν τις εργαζόμενες μάζες γύρω από το προλεταριάτο και κάτω απ' την καθοδήγηση του κόμματος. Πότε
όμως, πού και σε ποιο έργο του έβαλε ο Λένιν το σημείο ισότητας ανάμεσα στη «δικτατορία» του κόμματος και τη
δικτατορία του προλεταριάτου, ανάμεσα στη «δικτατορία» του κόμματος και το σύστημα των Σοβιέτ, όπως κάνει
σήμερα ο Ζηνόβιεφ; Οχι μονάχα η καθοδήγηση («δικτατορία») του κόμματος, μα ούτε και η καθοδήγηση
(«δικτατορία») των αρχηγών δεν έρχεται σε αντίφαση με τη δικτατορία του προλεταριάτου. Θα πρέπει άραγε πάνω σ'
αυτή τη βάση να διακηρύξουμε ότι η χώρα μας είναι χώρα της δικτατορίας του προλεταριάτου, δηλαδή χώρα της
δικτατορίας του κόμματος, δηλαδή χώρα της δικτατορίας των αρχηγών; Και όμως σ' αυτήν ακριβώς την ανοησία μας
οδηγεί η «αρχή» της ταύτισης της «δικτατορίας» του κόμματος με τη δικτατορία του προλεταριάτου, που λαθραία και
δειλά μας αναπτύσσει ο Ζηνόβιεφ.
Στα πολυάριθμα έργα του Λένιν κατόρθωσα να σημειώσω μονάχα πέντε περιπτώσεις, όπου ο Λένιν θίγει στα πεταχτά
το ζήτημα της δικτατορίας του κόμματος.
Η πρώτη περίπτωση είναι στην πολεμική του ενάντια στους σοσιαλεπαναστάτες και τους μενσεβίκους, όπου λέει:
«Οταν μας κατηγορούν για δικτατορία ενός κόμματος και μας προτείνουν, όπως ακούσαμε, ενιαίο σοσιαλιστικό
μέτωπο, εμείς λέμε: «Μάλιστα δικτατορία ενός κόμματος! Στεκόμαστε σ’ αυτή και δεν μπορούμε να φύγουμε από τη
βάση αυτή, γιατί αυτό είναι το Κόμμα που κατέκτησε στη διάρκεια δεκαετιών τη θέση της πρωτοπορίας όλου του
εργοστασιακού και βιομηχανικού προλεταριάτου»».
Η δεύτερη περίπτωση είναι το «Γράμμα προς τους εργάτες και τους αγρότες, με την ευκαιρία της νίκης ενάντια στον
Κολτσάκ», όπου λέει:
«Τους αγρότες τους φοβίζουν (ιδιαίτερα οι μενσεβίκοι και οι εσέροι, όλοι, ακόμη και οι «αριστεροί» τους) με τον
μπαμπούλα «της δικτατορίας ενός κόμματος», του Κόμματος των μπολσεβίκων-κομμουνιστών.
Το παράδειγμα του Κολτσάκ δίδαξε τους αγρότες να μη φοβούνται τον μπαμπούλα.
Είτε δικτατορία (δηλ. σιδερένια εξουσία) των τσιφλικάδων και των καπιταλιστών, είτε δικτατορία της εργατικής τάξης».
Η τρίτη περίπτωση είναι ο λόγος του Λένιν στο 2ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς στην πολεμική του ενάντια
στον Τάνερ. Το λόγο αυτόν τον ανάφερα πιο πάνω*.
Η τέταρτη περίπτωση είναι μερικές γραμμές στη μπροσούρα «Ο «αριστερισμός» παιδική αρρώστια του
κομμουνισμού». Τις σχετικές περικοπές τις παράθεσα πιο πάνω*.
Και η πέμπτη περίπτωση είναι το πρόχειρο σχέδιο για τη δικτατορία του προλεταριάτου, που δημοσιεύτηκε στον 3ο
τόμο της συλλογής Λένιν, όπου υπάρχει ο υπότιτλος «Η δικτατορία ενός μονάχα κόμματος».
Πρέπει να σημειώσουμε ότι στις δυο περιπτώσεις από τις πέντε, στην τελευταία και στη δεύτερη περίπτωση, τις λέξεις
«δικτατορία ενός μονάχα κόμματος» ο Λένιν τις βάζει σε εισαγωγικά, υπογραμμίζοντας ξεκάθαρα τη μη κυριολεκτική,
τη μεταφορική έννοια αυτής της διατύπωσης.
Πρέπει επίσης να σημειώσουμε πως σ' όλες αυτές τις περιπτώσεις ο Λένιν με την έννοια «δικτατορία του κόμματος»
εννοούσε τη δικτατορία («σιδερένια εξουσία») ενάντια στους «τσιφλικάδες και τους κεφαλαιοκράτες», και όχι ενάντια
στην εργατική τάξη, παρ' όλες τις συκοφαντικές επινοήσεις του Κάουτσκι και συντροφίας.
Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι σε κανένα απ' τα βασικά και τα δευτερεύοντα έργα του, όπου ο Λένιν
πραγματεύεται ή απλώς αναφέρει τη δικτατορία του προλεταριάτου και το ρόλο του κόμματος στο σύστημα της
δικτατορίας του προλεταριάτου, δεν υπάρχει ούτε υπαινιγμός ότι «η δικτατορία του προλεταριάτου είναι η δικτατορία
του κόμματός μας». Αντίθετα, κάθε σελίδα, κάθε γραμμή αυτών των έργων βροντοφωνάζει ενάντια σ' αυτή τη
διατύπωση. (Βλ. «Κράτος και Επανάσταση», «Η προλεταριακή επανάσταση και ο αποστάτης Κάουτσκι», «Ο
«αριστερισμός» παιδική αρρώστια του κομμουνισμού» κλπ.).
Ακόμα πιο χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στις θέσεις του 2ου Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς για το
ρόλο του πολιτικού κόμματος, που η επεξεργασία τους είχε γίνει με την άμεση καθοδήγηση του Λένιν και στις οποίες ο
Λένιν επανειλημμένα αναφέρθηκε στους λόγους του, σαν υπόδειγμα σωστής διατύπωσης του ρόλου και των
καθηκόντων του κόμματος, δε βρίσκουμε ούτε μια, κυριολεκτικά ούτε μια λέξη για δικτατορία του κόμματος.
Τι δείχνουν όλα αυτά;
Δείχνουν ότι:
α) Ο Λένιν δε θεωρούσε τη διατύπωση «δικτατορία του κόμματος» άμεμπτη, ακριβή, και γι' αυτό στα Εργα του
χρησιμοποιείται πάρα πολύ σπάνια και κάποτε μπαίνει σε εισαγωγικά·
β) στις λίγες περιπτώσεις που αναγκάστηκε ο Λένιν, στην πολεμική του ενάντια στους αντίπαλους, να μιλήσει για
δικτατορία του κόμματος, μιλούσε συνήθως για τη «δικτατορία ενός κόμματος», δηλαδή για το γεγονός ότι το κόμμα
μας βρίσκεται στην εξουσία μόνο του, ότι δε μοιράζεται την εξουσία με άλλα κόμματα, εξηγώντας πάντα πως με την
έννοια δικτατορία του κόμματος απέναντι στην εργατική τάξη πρέπει να εννοούμε την καθοδήγηση του κόμματος, τον
καθοδηγητικό του ρόλο·
γ) σ' όλες τις περιπτώσεις (και οι περιπτώσεις αυτές ήταν χιλιάδες), που ο Λένιν θεωρούσε αναγκαίο να καθορίσει
επιστημονικά το ρόλο του κόμματος στο σύστημα της δικτατορίας του προλεταριάτου, μιλούσε αποκλειστικά για τον
καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος απέναντι στην εργατική τάξη·
δ) γι' αυτό ακριβώς του Λένιν δεν «του πέρασε απ' το μυαλό» να συμπεριλάβει στη βασική απόφαση για το ρόλο του
κόμματος -εννοώ την απόφαση του 2ου Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς- τη διατύπωση «δικτατορία του
κόμματος»·
ε) δεν έχουν δίκιο από την άποψη του λενινισμού, και είναι πολιτικά μύωπες οι σύντροφοι εκείνοι που ταυτίζουν ή
προσπαθούν να ταυτίσουν τη «δικτατορία» του κόμματος και συνεπώς και τη «δικτατορία των αρχηγών» με τη
δικτατορία του προλεταριάτου, γιατί παραβαίνουν έτσι τους όρους για τις σωστές αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στην
πρωτοπορία και την τάξη.
Και δε μιλώ εδώ για το γεγονός ότι η διατύπωση «δικτατορία του κόμματος», όταν την πάρουμε χωρίς τις παραπάνω
επιφυλάξεις, μπορεί να δημιουργήσει ολόκληρη σειρά κινδύνους και πολιτικά μειονεκτήματα στην πρακτική μας
δουλιά. Η διατύπωση αυτή, αν την πάρουμε χωρίς επιφυλάξεις, φαίνεται σαν να υποβάλλει την ιδέα:
α) στις εξωκομματικές μάζες: μην τολμάτε να φέρετε αντιρρήσεις, μην τολμάτε να συζητάτε, γιατί το κόμμα μπορεί όλα
να τα κάνει, γιατί έχουμε δικτατορία του κόμματος·
β) στα κομματικά στελέχη: ενεργείτε πιο τολμηρά, πιέζετε πιο γερά, μπορείτε και να μη δίνετε προσοχή στη φωνή των
εξωκομματικών μαζών - έχουμε δικτατορία του κόμματος·
γ) στις ηγετικές κορυφές του κόμματος: μπορείτε να επιτρέψετε στον εαυτό σας την πολυτέλεια κάποιας
αυτοϊκανοποίησης, μπορείτε ίσως και να κομπάζετε ακόμα, γιατί έχουμε δικτατορία του κόμματος, και «συνεπώς» και
δικτατορία των αρχηγών.
Καλό είναι: να υπενθυμίζουμε αυτούς τους κινδύνους ακριβώς τώρα στην περίοδο της ανόδου της πολιτικής
δραστηριότητας των μαζών, τώρα που έχει ιδιαίτερη αξία για μας η απόφαση του κόμματος να αφουγκράζεται
προσεχτικά τη φωνή των μαζών, τώρα που η προσεχτική μέριμνα για τις ανάγκες των μαζών αποτελεί τη βασική
επιταγή του κόμματος μας, τώρα που απαιτείται απ' το κόμμα ξεχωριστή περίσκεψη και ξεχωριστή ευλυγισία στην
πολιτική, τώρα που ο κίνδυνος του κομπασμού είναι από τους πιο σοβαρούς κινδύνους που ορθώνονται μπροστά στο
κόμμα στο έργο της σωστές καθοδήγησης των μαζών.
Δεν μπορεί να μη θυμηθεί κανείς τα χρυσά λόγια που είπε ο Λένιν στο 11ο Συνέδριο του κόμματός μας:
«Μέσα στη λαϊκή μάζα είμαστε (οι κομμουνιστές. Ι. Στ.) ακόμη σταγόνα στον ωκεανό και μπορούμε να κυβερνάμε
μόνο όταν εκφράζουμε σωστά αυτό που έχει κάνει συνείδησή του ο λαός. Αλλιώς το Κομμουνιστικό Κόμμα δε θα
οδηγεί το προλεταριάτο, και το προλεταριάτο δε θα τραβάει μαζί του τις μάζες, και όλη η μηχανή θα
ξεχαρβαλωθεί».
«Να εκφράζουμε σωστά αυτό που έχει κάνει συνείδησή του ο λαός», αυτός ακριβώς είναι ο απαραίτητος όρος, που
εξασφαλίζει στο κόμμα τον τιμητικό ρόλο της κύριας καθοδηγητικής δύναμης στο σύστημα της δικτατορίας του
προλεταριάτου

Εμείς δεν ανήκουμε στους ανθρώπους εκείνους που όταν αναφέρεις τη λέξη «αναρχισμός» γυρίζουν την πλάτη και σου
λένε κουνώντας περιφρονητικά το χέρι: «Ορεξη που την έχεις ν' ασχολείσαι μ' αυτή την ιδεολογία, δεν αξίζει τον κόπο
ούτε και να μιλάς γι' αυτήν!». Εμείς νομίζουμε πως μια τέτοια εύκολη «κριτική» είναι και ανάξια και ανώφελη.
Μερικοί νομίζουν ότι ο μαρξισμός και ο αναρχισμός έχουν τις ίδιες αρχές, ότι μεταξύ τους υπάρχουν διαφωνίες μόνο
ταχτικής κι έτσι, κατά τη γνώμη τους, δεν μπορούμε σε καμία περίπτωση ν' αντιπαραθέσουμε τα δύο αυτά ρεύματα.
Αυτό όμως είναι μεγάλο λάθος.
Για την πραγματοποίηση του σοσιαλισμού είναι απαραίτητη η σοσιαλιστική επανάσταση, η σοσιαλιστική όμως
επανάσταση πρέπει να αρχίσει με τη δικτατορία του προλεταριάτου, δηλαδή το προλεταριάτο πρέπει να πάρει στα
χέρια του την πολιτική εξουσία και μ' αυτήν να απαλλοτριώσει την αστική τάξη.
Για να γίνουν όμως όλα αυτά χρειάζεται να αναπτυχθεί το πνεύμα της οργάνωσης, να συσπειρωθεί το προλεταριάτο και
να εξασφαλίσει την ενότητά του, όπως επίσης και να δημιουργηθούν γερές προλεταριακές οργανώσεις, που να
αναπτύσσονται αδιάκοπα.
Ποιες μορφές οργάνωσης πρέπει να χρησιμοποιήσει το προλεταριάτο;
Οι πιο διαδεδομένες και μαζικές οργανώσεις είναι τα επαγγελματικά συνδικάτα και οι εργατικοί συνεταιρισμοί (κυρίως
οι παραγωγικοί - καταναλωτικοί συνεταιρισμοί).
Τα επαγγελματικά συνδικάτα όμως και οι συνεταιρισμοί δεν μπορούν μόνα τους να ικανοποιήσουν τις ανάγκες
οργάνωσης του αγωνιζόμενου προλεταριάτου. Και αυτό γιατί οι παραπάνω οργανώσεις δεν μπορούν να ξεπεράσουν τα
πλαίσια του καπιταλισμού, μια και έχουν για σκοπό τους τη βελτίωση της θέσης των εργατών μέσα σ' αυτά τα πλαίσια.
Συνεπώς χρειάζεται ακόμα μια οργάνωση που θα συγκεντρώσει γύρω της τα συνειδητά στοιχεία από τους εργάτες όλων
των επαγγελμάτων, θα μετατρέψει το προλεταριάτο σε συνειδητή τάξη και θα βάλει για κύριο σκοπό της την
καταστροφή του καπιταλιστικού συστήματος και την προετοιμασία της σοσιαλιστικής επανάστασης.
Τέτοια οργάνωση είναι το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα του προλεταριάτου (σ.σ. Το Κ.Κ. εννοεί, που τότε ονομαζόταν
ακόμη σοσιαλδημοκρατικό).
Το κόμμα αυτό πρέπει να είναι ταξικό κόμμα, εντελώς ανεξάρτητο από τα άλλα κόμματα και αυτό γιατί είναι το κόμμα
της τάξης των προλετάριων, που η απελευθέρωσή τους μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με τα δικά τους τα χέρια.
Το κόμμα αυτό πρέπει να είναι κόμμα επαναστατικό και αυτό γιατί η απελευθέρωση των εργατών μπορεί να
συντελεστεί μόνο με επαναστατικό τρόπο, μέσω της σοσιαλιστικής επανάστασης.
Το κόμμα αυτό πρέπει να είναι κόμμα διεθνιστικό, οι πόρτες του κόμματος πρέπει να είναι ανοιχτές για κάθε συνειδητό
προλετάριο - κι αυτό γιατί η απελευθέρωση των εργατών δεν είναι ζήτημα εθνικό, αλλά κοινωνικό και έχει για τον
προλετάριο της Γεωργίας την ίδια σημασία που έχει και για τον προλετάριο της Ρωσίας και για τους προλετάριους των
άλλων εθνών.
Από δω βγαίνει καθαρά το συμπέρασμα ότι όσο πιο στενά συσπειρωθούν οι προλετάριοι των διαφόρων εθνών, όσο πιο
συθέμελα γκρεμιστούν οι εθνικοί φραγμοί που έχουν στηθεί ανάμεσά τους, τόσο πιο γερό θα είναι το κόμμα του
προλεταριάτου, τόσο πιο πολύ θα διευκολυνθεί η οργάνωση του προλεταριάτου σε αδιαίρετη τάξη.
Γι' αυτό είναι απαραίτητο να εφαρμοστεί στις οργανώσεις του προλεταριάτου, στο βαθμό που είναι δυνατό, η αρχή του
συγκεντρωτισμού, σε αντίθεση με το κομμάτιασμα σε ομοσπονδίες, άσχετα αν πρόκειται για οργανώσεις του κόμματος,
για συνδικάτα ή για συνεταιρισμούς.
Είναι επίσης φανερό ότι οι οργανώσεις αυτές πρέπει να στηρίζονται σε δημοκρατικές βάσεις, εφόσον εννοείται το
επιτρέπουν οι πολιτικές ή άλλες συνθήκες.
Η τρίτη «κατηγορία» των αναρχικών είναι ότι αρνούνται το λαϊκό χαρακτήρα της σοσιαλδημοκρατίας, παρουσιάζουν
τους σοσιαλδημοκράτες (σ.σ. τους κομμουνιστές) σαν γραφειοκράτες και ισχυρίζονται ότι το σχέδιο των
σοσιαλδημοκρατών για τη δικτατορία του προλεταριάτου είναι θάνατος για την επανάσταση, και ότι εφόσον οι
σοσιαλδημοκράτες θέλουν μια τέτοια δικτατορία, στην πραγματικότητα δε θέλουν να εγκαθιδρύσουν τη δικτατορία του
προλεταριάτου, αλλά τη δική τους δικτατορία πάνω στο προλεταριάτο.
Ακούστε τι λέει σχετικά ο Κροπότκιν:
«Εμείς οι αναρχικοί βγάλαμε την τελεσίδικη καταδικαστική απόφασή μας κατά της δικτατορίας... Ξέρουμε ότι κάθε
δικτατορία, όσο τίμιες κι αν είναι οι προθέσεις της, οδηγεί την επανάσταση στο χαμό. Ξέρουμε... ότι η ιδέα της
δικτατορίας δεν είναι τίποτα άλλο, παρά ένα ολέθριο προϊόν του κυβερνητικού φετιχισμού, που... πάντα επιδίωκε να
διαιωνίσει τη σκλαβιά» (βλ. Κροπότκιν, «Λόγοι ενός στασιαστή», σελ. 151). Οι σοσιαλδημοκράτες παραδέχονται όχι
μόνο την επαναστατική δικτατορία, μα είναι και οπαδοί της δικτατορίας πάνω στο προλεταριάτο... Οι εργάτες τους
ενδιαφέρουν μόνο στο βαθμό που θα αποτελούν ένα πειθαρχημένο στρατό στα χέρια τους... Η σοσιαλδημοκρατία
επιδιώκει μέσω του προλεταριάτου να πάρει στα χέρια της την κρατική μηχανή» (βλ. «Ψωμί και λευτεριά», σελ. 62-63).
Το ίδιο λένε και οι αναρχικοί της Γεωργίας.
Δε χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να ξεσκεπαστεί και η καινούρια αυτή συκοφαντία των αναρχικών, που αποβλέπει
στην εξαπάτηση του αναγνώστη.
Από τα τέλη ακόμα του 1847 ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ενγκελς διακήρυξαν ότι το προλεταριάτο για να εγκαθιδρύσει
το σοσιαλισμό πρέπει να καταχτήσει την πολιτική δικτατορία, ώστε να αποκρούσει με τη δικτατορία αυτή τις
αντεπαναστατικές επιθέσεις της κεφαλαιοκρατίας και να της αφαιρέσει τα μέσα παραγωγής, ότι η δικτατορία αυτή
πρέπει να είναι δικτατορία όχι μερικών προσώπων, αλλά δικτατορία όλου του προλεταριάτου σαν τάξης: Δηλαδή η
δικτατορία του προλεταριάτου θα είναι ολόκληρης της τάξης του προλεταριάτου πάνω στην αστική τάξη και όχι
κυριαρχία μερικών προσώπων πάνω στο προλεταριάτο.
Αργότερα επαναλαμβάνουν την ίδια άποψη σε όλα σχεδόν τα έργα τους.
Μα έχουμε και συνέχεια. Για να ξεκαθαριστεί πώς καταλάβαιναν ο Μαρξ και ο Ενγκελς τη δικτατορία του
προλεταριάτου, για να ξεκαθαριστεί κατά πόσο θεωρούσαν πραγματοποιήσιμη αυτή τη δικτατορία, για όλα αυτά είναι
πολύ ενδιαφέρον να εξετάσουμε τη θέση που πήραν απέναντι στην Κομμούνα του Παρισιού. Το ζήτημα είναι ότι η
δικτατορία του προλεταριάτου βρίσκει κατηγόρους όχι μόνο ανάμεσα στους αναρχικούς, αλλά και ανάμεσα στους
μικροαστούς των πόλεων, ακόμα και μέσα στους κάθε λογής χασάπηδες και ταβερνιάρηδες, μέσα σ' όλους εκείνους,
που ο Μαρξ και ο Ενγκελς τους ονόμαζαν φιλισταίους.
Είναι φανερό, ότι όποιος θέλει να μάθει πώς βλέπουν οι μαρξιστές τη δικτατορία του προλεταριάτου πρέπει να γνωρίσει
την Κομμούνα του Παρισιού. Ας ρίξουμε μια ματιά και μεις στην Κομμούνα του Παρισιού. Αν αποδειχτεί ότι η Κομμούνα
του Παρισιού ήτανε πραγματικά δικτατορία ορισμένων προσώπων πάνω στο προλεταριάτο - τότε κάτω ο μαρξισμός,
κάτω η δικτατορία του προλεταριάτου! Αν όμως διαπιστωθεί ότι η Κομμούνα του Παρισιού ήταν στην πραγματικότητα η
δικτατορία του προλεταριάτου ενάντια στην αστική τάξη, τότε... τότε θα γελάσουμε με όλη μας την καρδιά σε βάρος των
αναρχικών συκοφαντών, που στον αγώνα τους με τους μαρξιστές δεν τους μένει να κάνουν τίποτα άλλο από το να
σοφίζονται ένα σωρό συκοφαντίες.
Η ιστορία της Κομμούνας του Παρισιού γνώρισε δυο περιόδους: την πρώτη περίοδο, τότε που τις υποθέσεις στο Παρίσι
τις διηύθυνε η γνωστή «Κεντρική Επιτροπή», και τη δεύτερη περίοδο, όταν έληξε η εξουσιοδότηση της «Κεντρικής
Επιτροπής» και η διεύθυνση των υποθέσεων μεταβιβάστηκε στη νεοεκλεγμένη Κομμούνα. Τι ήταν η «Κεντρική
Επιτροπή» και από ποιους αποτελούνταν; Εχουμε μπροστά μας τη «Λαϊκή ιστορία της Κομμούνας του Παρισιού» του
Αρτούρ Αρνού που, όπως λέει και ο ίδιος, απαντάει σύντομα σ' αυτό το ερώτημα. Ο αγώνας μόλις είχε αρχίσει και
300.000 εργάτες του Παρισιού, οργανωμένοι σε λόχους και τάγματα, εκλέξανε αντιπροσώπους μέσα από τις γραμμές
τους. Ετσι συγκροτήθηκε η «Κεντρική Επιτροπή».
«Ολους αυτούς τους πολίτες (τα μέλη της «Κεντρικής Επιτροπής») που είχαν εκλεγεί σε τμηματικές εκλογές των λόχων
τους ή των ταγμάτων, λέει ο Αρνού, τους ήξεραν μονάχα οι μικρές ομάδες, που τους εξέλεξαν. Τι άνθρωποι είναι αυτοί,
από πού κρατάει η σκούφια τους και τι θέλουν να κάνουν;». Ηταν μια «ανώνυμη κυβέρνηση, που αποτελούνταν σχεδόν
αποκλειστικά από απλούς εργάτες και μικροϋπαλλήλους, που κατά τα τρία τέταρτα τα ονόματά τους δεν ήταν γνωστά
πέρα από τους δρόμους που 'μεναν ή από τα γραφεία τους... Η παράδοση παραβιάστηκε. Συνέβη κάτι το αναπάντεχο.
Μέσα στην Κεντρική Επιτροπή δεν υπήρχε ούτε ένα μέλος από τις άρχουσες τάξεις. Ξέσπασε μια επανάσταση, που δεν
την εκπροσωπούσαν ούτε δικηγόροι, ούτε βουλευτές, ούτε δημοσιογράφοι, ούτε στρατηγοί. Στη θέση τους βρισκόταν ο
μεταλλωρύχος του Κρεζό, ο βιβλιοδέτης, ο μάγειρας κλπ» (βλ. «Λαϊκή ιστορία της Κομμούνας του Παρισιού», σελ. 107).
Ο Αρτούρ Αρνού συνεχίζει:
«Εμείς (δήλωναν τα μέλη της «Κεντρικής Επιτροπής») είμαστε τα αφανή όργανα, τα υπάκουα όργανα στα χέρια του
επιτιθέμενου λαού... Εμείς... υπηρετούμε τη θέληση του λαού, είμαστε εδώ για να γίνουμε ο αντίλαλός του, για να τον
οδηγήσουμε στο θρίαμβο. Ο λαός θέλει την Κομμούνα και μεις θα μείνουμε εδώ για να αρχίσουμε τις εκλογές της
Κομμούνας. Αυτό είναι όλο. Αυτοί οι δικτάτορες δε στάθηκαν από πάνω, ούτε έξω από το πλήθος. Ενιωθες ότι ζουν μαζί
του, μέσα του, μέσω αυτού, πως το συμβουλεύονται κάθε δευτερόλεπτο, ότι ακούνε και του μεταφέρουν αυτό που
ακούνε, προσπαθώντας μόνο να μεταδίδουν σε συμπυκνωμένη μορφή... τη γνώμη των τριακοσίων χιλιάδων ανθρώπων»
(βλ. στο ίδιο έργο, σελ. 109).
Ετσι ενεργούσε η Κομμούνα του Παρισιού στην πρώτη περίοδο της ζωής της.
Αυτή είναι η Κομμούνα του Παρισιού.
Αυτή ήταν η δικτατορία του προλεταριάτου.
Ας περάσουμε τώρα στη δεύτερη περίοδο της Κομμούνας όταν στη θέση της «Κεντρικής Επιτροπής» δρούσε η
Κομμούνα. Μιλώντας γι' αυτές τις δυο περιόδους, που βάσταξαν δυο μήνες, ο Αρνού τονίζει με ενθουσιασμό πως ήταν
πραγματική δικτατορία του λαού. Ακούστε τι λέει:
«Το μεγαλειώδικο θέαμα, που παρουσίαζε αυτός ο λαός επί δυο μήνες, μας δίνει τη δύναμη και την ελπίδα... να κοιτάμε
κατάματα το μέλλον. Μέσα σ' αυτούς τους δυο μήνες στο Παρίσι είχαμε αληθινή δικτατορία όχι ενός ανθρώπου, αλλά
όλου του λαού, που ήταν μοναδικός κυρίαρχος της κατάστασης... Η δικτατορία αυτή κράτησε πάνω από δυο μήνες,
χωρίς διακοπή, από τις 18 του Μάρτη ως τις 22 του Μάη (1871)...». Στην ουσία «... η Κομμούνα του Παρισιού
αποτελούσε μονάχα ηθική δύναμη και δεν είχε άλλη υλική δύναμη, εξόν από τη γενική συμπάθεια... των πολιτών, ο
λαός ήταν ο εξουσιαστής, ο μοναδικός εξουσιαστής, μόνος του δημιούργησε την αστυνομία και τη δικαστική εξουσία...»
(βλ. στο ίδιο έργο, σελ. 242 - 244).
Ετσι χαρακτηρίζει την Κομμούνα του Παρισιού ένα μέλος της Κομμούνας, ο δραστήριος αγωνιστής που πήρε μέρος στις
μάχες των δρόμων Αρτούρ Αρνού.
Ετσι επίσης χαρακτηρίζει την Κομμούνα του Παρισιού και ένα άλλο μέλος της, επίσης δραστήριος αγωνιστής της
Κομμούνας, ο Λισαγκαρέ (βλ. το βιβλίο του: «Η ιστορία της Κομμούνας του Παρισιού»).
Ο λαός «μοναδικός εξουσιαστής» και «όχι η δικτατορία ενός ανθρώπου αλλά όλου του λαού», να τι ήταν η Κομμούνα
του Παρισιού.
Τέτοια ήταν λοιπόν η δικτατορία του προλεταριάτου όπως ακριβώς την έβλεπαν ο Μαρξ και ο Ενγκελς.
Οπως βλέπετε, οι κ. αναρχικοί γνωρίζουν τη δικτατορία του προλεταριάτου, την Κομμούνα του Παρισιού, το μαρξισμό,
που διαρκώς τον «κριτικάρουν», όσο ξέρουμε εγώ και συ, αναγνώστη, τα κινέζικα.
Είναι φανερό πως υπάρχουν δυο ειδών δικτατορίες. Υπάρχει η δικτατορία της μειοψηφίας, η δικτατορία μιας μικρής
ομάδας, η δικτατορία των Τρέποφ και των Ιγνάτιεφ που στρέφεται ενάντια στο λαό. Επικεφαλής της δικτατορίας αυτής
βρίσκεται συνήθως μια παλατιανή κλίκα που παίρνει μυστικές αποφάσεις και σφίγγει τη θηλιά στο λαιμό της
πλειοψηφίας του λαού.
Οι μαρξιστές είναι εχθροί μιας τέτοιας δικτατορίας, και αγωνίζονται ενάντια σε μια τέτοια δικτατορία, με πολύ
περισσότερο πείσμα και με περισσότερη αυταπάρνηση από τους φωνακλάδες αναρχικούς μας.
Υπάρχει και μια δικτατορία άλλου είδους, η δικτατορία της προλεταριακής πλειοψηφίας, η δικτατορία των μαζών, που
στρέφεται ενάντια στην αστική τάξη, ενάντια στη μειοψηφία. Εδώ, επικεφαλής της δικτατορίας βρίσκονται οι μάζες, εδώ
δεν έχουν θέση ούτε οι παλατιανές κλίκες, ούτε οι μυστικές αποφάσεις, εδώ όλα γίνονται στα φανερά, στους δρόμους,
στις συγκεντρώσεις - και αυτό γιατί η δικτατορία αυτή είναι δικτατορία του δρόμου, της μάζας, που στρέφεται ενάντια σ'
όλους τους καταπιεστές.
Τη δικτατορία αυτή οι μαρξιστές την υποστηρίζουν και «με τα δυο τους χέρια», γιατί είναι η μεγαλειώδικη αρχή της
μεγάλης σοσιαλιστικής επανάστασης.
Οι κ. αναρχικοί μπέρδεψαν τις δυο αυτές δικτατορίες, που η μια αποτελεί άρνηση της άλλης και γι' αυτό βρέθηκαν στη
γελοία θέση να μην πολεμάν το μαρξισμό, μα τα πλάσματα της φαντασίας, να μη μάχονται με τον Μαρξ και τον Ενγκελς,
αλλά με τους ανεμόμυλους, όπως έκανε κάποτε ο μακαρία τη μνήμη Δον Κιχώτης...
Ι. Στάλιν: «Απαντα», τ. Α', σελ. 323-324, 379-382, 398-405, εκδόσεις «ΓΝΩΣΕΙΣ»